Nu. Of nooit

Europa heeft volgens Conner Rousseau een probleem dat tegelijk economisch, geopolitiek en politiek is: het continent beschikt over aanzienlijke middelen en mogelijkheden, maar slaagt er onvoldoende in die gezamenlijk om te zetten in macht en invloed. In Nu. Of nooit probeert de Vooruit-politicus die vaststelling te vertalen in een compact politiek essay over de positie van Europa in een wereld waarin Donald Trump, Vladimir Poetin en Xi Jinping volgens de boekbeschrijving de internationale verhoudingen mede bepalen. Rousseau stelt daar een Europa tegenover dat niet langer vooral moet reageren op gebeurtenissen elders, maar nadrukkelijker zijn eigen belangen en toekomst moet bepalen. De uitgever kondigt daarbij geen abstract toekomstverhaal aan, maar “een concreet plan” om Europa opnieuw meer gewicht op het wereldtoneel te geven.

Dat uitgangspunt maakt het boek interessant, juist omdat het onderwerp groter is dan de persoon van de auteur. De vraag hoe Europa zich moet verhouden tot de Verenigde Staten, Rusland en China behoort tot de belangrijkste politieke kwesties van deze tijd. Ze raakt aan defensie en veiligheid, energie, handel, technologie, industrie, migratie, diplomatie en de inrichting van de Europese samenwerking. Een boek van slechts ongeveer honderd pagina’s kan onmogelijk al die terreinen grondig behandelen. De interessante vraag is daarom vooral hoe Rousseau zijn betoog afbakent: welke problemen ziet hij als fundamenteel, welke Europese hefbomen acht hij bruikbaar en welke keuzes vindt hij noodzakelijk?

De titel Nu. Of nooit verraadt daarbij al veel over de toon. Het is geen afstandelijke studie die uitsluitend beschrijft wat er aan de hand is. De titel creëert urgentie en suggereert dat Europa zich op een beslissend moment bevindt. Dat past bij de kern van Rousseaus betoog, zoals die uit de boekbeschrijving naar voren komt: welvaart, veiligheid en de Europese manier van leven zouden onder druk staan en Europa zou zijn eigen toekomst meer in handen moeten nemen. Als essayistische vorm kan die dringendheid werken, omdat ze de lezer meteen met de centrale vraag confronteert. Tegelijk legt ze een hoge lat. Hoe sterker de titel het gevoel van een historische deadline oproept, hoe overtuigender het boek moet uitleggen waarom juist nu een fundamentele koerswijziging nodig zou zijn.