Opperhuidmens

Een biografie schrijven over iemand met wie je meer dan twintig jaar je leven hebt gedeeld, is een bijna onmogelijke opdracht. Je kent de hoofdpersoon intiemer dan vrijwel iedere andere biograaf, maar juist daardoor is afstand moeilijk te bewaren. In Opperhuidmens probeert Mario Molegraaf die paradox niet te verbergen. Hij schrijft de biografie van Hans Warren vanuit liefde, maar ook vanuit de behoefte om de schrijver achter het beeld dat hij zelf in zijn dagboeken heeft opgebouwd opnieuw te onderzoeken.

Dat maakt Opperhuidmens bijzonder. Warren heeft zichzelf immers al uitgebreid beschreven. Zijn Geheim dagboek, dat uiteindelijk 23 delen omvatte, geldt als een van de meest openhartige egodocumenten uit de Nederlandse literatuur. Een biograaf die daarna nog een nieuw verhaal over Warren wil vertellen, moet dus verder kijken dan de gebeurtenissen die Warren zelf al heeft opgeschreven.

Molegraaf doet dat door het bekende en het onbekende voortdurend naast elkaar te plaatsen. Hij onderzoekt Warren als dichter, natuurkenner, criticus en dagboekschrijver, maar ook als echtgenoot, vader en homoseksuele man. De tegenstrijdigheden tussen die verschillende levens lopen voortdurend door elkaar heen.

Een belangrijk element is de Zeeuwse afkomst van Warren. Hij groeit op in een huis aan de Borsselse zeedijk, letterlijk aan de rand van het land. Die omgeving vormt niet alleen het decor van zijn jeugd, maar heeft een blijvende invloed op zijn manier van kijken. De natuur, de vogels, het water en het Zeeuwse landschap keren steeds terug in zijn werk en denken.

Molegraaf maakt duidelijk dat Warren tegelijkertijd buitenstaander en middelpunt was. Hij voelde zich vaak niet thuis in de wereld om hem heen, maar wist zich later wel een plaats te verwerven binnen de Nederlandse literatuur. Die tegenstelling loopt als een rode draad door de biografie.

Ook de Tweede Wereldoorlog neemt een belangrijke plaats in. Warren maakte de bezetting vanuit Zeeland mee en legde zijn ervaringen al vroeg vast in zijn dagboeken. Later kwamen daar de Watersnoodramp van 1953 en zijn observaties van de veranderende Zeeuwse natuur bij. Molegraaf verbindt die gebeurtenissen met de ontwikkeling van Warrens schrijverschap en laat zien hoe sterk zijn persoonlijke geschiedenis met het landschap verweven bleef.

Maar Opperhuidmens is vooral interessant wanneer Molegraaf zich bezighoudt met de tegenstrijdige kanten van Warren. De schrijver kon tegelijk een huisvader en een homoseksuele man zijn, een natuurminnaar en iemand die zich sterk aangetrokken voelde tot het stedelijke en kosmopolitische leven. Parijs werd belangrijk in zijn leven, maar uiteindelijk keerde hij terug naar Zeeland.

De relatie tussen Warren en Molegraaf vormt vanzelfsprekend een bijzonder onderdeel van het boek. Molegraaf ontmoette Warren in 1978, toen hij nog geen achttien was. Warren was toen 57. Hun relatie zou tot Warrens dood in 2001 duren. Dat gegeven maakt de biografie tegelijk persoonlijk en problematisch: de schrijver beschrijft niet alleen een onderwerp, maar ook de man met wie hij zijn volwassen leven deelde.

Molegraaf probeert die nabijheid niet weg te schrijven. Integendeel, de persoonlijke betrokkenheid wordt onderdeel van de methode. Hij kan zich baseren op een enorme hoeveelheid materiaal die hij uit de eerste hand kent, maar moet tegelijk omgaan met zijn eigen herinneringen en met de vaak confronterende manier waarop Warren hem in zijn dagboeken beschreef.

Daarmee ontstaat een interessante spanning tussen twee versies van Warren: de Warren die zichzelf in Geheim dagboek presenteerde en de Warren die Molegraaf nu opnieuw probeert te begrijpen.

De titel Opperhuidmens is in dat verband veelzeggend. Warren was iemand die intensief bezig was met wat zich aan de oppervlakte van mensen en dingen liet zien, maar tegelijkertijd voortdurend op zoek was naar wat daaronder lag. De titel suggereert een mens die niet eenvoudig tot één kern kan worden teruggebracht.

Molegraaf schrijft bovendien niet uitsluitend vanuit de persoonlijke geschiedenis. Zijn biografie heeft een duidelijke literaire en cultuurhistorische dimensie. Warrens poëzie, vertalingen, recensies en dagboeken worden in hun tijd geplaatst. Daardoor wordt het boek ook een geschiedenis van een schrijver die gedurende tientallen jaren actief was in het Nederlandse literaire leven.

Dat het boek meer wil zijn dan een persoonlijke herinnering blijkt ook uit de manier waarop Molegraaf onderzoek en persoonlijke kennis combineert. Prometheus omschrijft het zelf als een biografie die zowel de onafhankelijkheid van het biografische onderzoek als het perspectief van een schrijver uit liefde probeert vast te houden.

Die aanpak lijkt te hebben gewerkt. In november 2025 kreeg Opperhuidmens de Zeeuwse Boekenprijs. De jury noemde het boek een ‘intiem, literair meesterwerk’ en prees de minutieuze en dichterlijke stijl.

De bekroning is begrijpelijk. Molegraaf heeft met Warren een onderwerp dat gemakkelijk had kunnen uitlopen op een monument voor een geliefde, maar probeert juist de tegenstrijdigheden zichtbaar te houden. Dat maakt de biografie interessanter dan een eenvoudige lofzang.