Paula

Er zijn boeken die ontstaan uit verbeelding en boeken die ontstaan uit noodzaak. Paula behoort onmiskenbaar tot die tweede categorie. Wat begint als een brief aan haar ernstig zieke dochter groeit uit tot een van de meest persoonlijke en aangrijpende boeken die Isabel Allende ooit heeft geschreven. Het resultaat is geen roman, geen klassieke autobiografie en evenmin een dagboek, maar een indringend verslag van liefde, verlies en herinnering.

Wanneer Paula, Allendes dochter, in een ziekenhuisbed belandt na een zeldzame medische aandoening, besluit haar moeder haar levensverhaal op papier te zetten. Terwijl ze dagen, weken en uiteindelijk maanden aan haar dochters zijde doorbrengt, schrijft ze over haar jeugd, haar familie, haar huwelijk, haar politieke ballingschap en haar schrijverschap. Wat aanvankelijk bedoeld is als een manier om Paula later te vertellen wat er gebeurde, verandert langzaam in een poging om grip te krijgen op een tragedie die steeds onafwendbaarder lijkt.

De kracht van het boek ligt in de volledige afwezigheid van literaire afstand. Allende schrijft niet als de wereldberoemde auteur van Het huis met de geesten, maar als een moeder die weigert haar dochter los te laten. De emoties zijn rauw, eerlijk en soms bijna pijnlijk direct. Toch vervalt het boek nooit in sentimentaliteit. Daarvoor is Allende een te ervaren verteller.

Opmerkelijk is hoe zij verdriet voortdurend afwisselt met humor en levendige herinneringen. Familieverhalen, jeugdherinneringen en kleurrijke anekdotes geven het boek warmte en menselijkheid. Zelfs op de donkerste momenten blijft er ruimte voor ironie, zelfspot en verwondering. Daardoor wordt Paula geen verslag van wanhoop, maar een viering van een leven dat ondanks alles de moeite waard is geweest.

Daarnaast biedt het boek een fascinerende inkijk in de geschiedenis van Chili en in Allendes eigen levensloop. Haar familieband met president Salvador Allende, de militaire staatsgreep van Pinochet, de jaren van ballingschap en haar ontwikkeling als schrijver passeren allemaal de revue. Die persoonlijke geschiedenis wordt nooit een doel op zich, maar vormt de achtergrond waartegen de tragedie van Paula zich afspeelt.

Wat Paula bijzonder maakt, is dat het verdriet niet wordt gepresenteerd als iets dat opgelost of overwonnen kan worden. Allende zoekt geen troostende antwoorden en geen eenvoudige lessen. Ze probeert vooral vast te leggen wat dreigt verloren te gaan. Schrijven wordt een vorm van herinneren, bewaren en liefhebben.

Voor sommige lezers zal de mengeling van memoires, familiegeschiedenis en ziekteverslag soms wat fragmentarisch aanvoelen. Het boek volgt immers niet de structuur van een traditionele roman. Maar juist die losse vorm weerspiegelt de werkelijkheid van iemand die schrijft vanuit onzekerheid, hoop en angst.

Meer dan dertig jaar na verschijnen heeft Paula niets van zijn emotionele kracht verloren. Het boek raakt aan ervaringen die vrijwel iedereen kent of vreest: afscheid nemen, machteloos toekijken en proberen betekenis te vinden wanneer het leven een onverwachte wending neemt.

Paula behoort tot de meest persoonlijke werken van Isabel Allende en wordt door velen beschouwd als haar ontroerendste boek. Het is een liefdevolle brief, een familiegeschiedenis en een rouwverhaal in één. Bovenal is het een indrukwekkend bewijs van de kracht van verhalen om mensen vast te houden, zelfs wanneer ze dreigen te verdwijnen.