Philippus en Alexander

De naam Alexander de Grote roept onmiddellijk beelden op van een onovertroffen veldheer die in nauwelijks tien jaar een rijk veroverde dat zich uitstrekte van Griekenland tot diep in Azië. Toch zou die uitzonderlijke prestatie onmogelijk zijn geweest zonder het werk van zijn vader, koning Philippus II van Macedonië. In Philippus en Alexander laat Adrian Goldsworthy zien hoe beide mannen, ieder op hun eigen manier, de loop van de wereldgeschiedenis ingrijpend veranderden. Het resultaat is niet alleen een dubbelbiografie, maar ook een fascinerende studie over macht, ambitie en de opkomst van een wereldrijk.

Goldsworthy begint bij Philippus II, die Macedonië omvormde van een relatief onbeduidend koninkrijk tot de dominante militaire macht van Griekenland. Door zijn hervorming van het leger, zijn diplomatieke talent en zijn politieke inzicht legde hij de basis waarop Alexander later zou voortbouwen. Daarmee corrigeert Goldsworthy een hardnekkig misverstand: Alexanders successen waren niet uitsluitend het gevolg van zijn eigen genialiteit, maar rustten op het fundament dat zijn vader had gelegd.

Na de moord op Philippus verschuift het verhaal naar Alexander, die op twintigjarige leeftijd onverwacht koning werd. Goldsworthy volgt zijn bliksemsnelle veldtochten tegen het Perzische Rijk, zijn overwinningen bij Granicus, Issus en Gaugamela en zijn steeds verder oostwaarts oprukkende leger. Daarbij beperkt hij zich niet tot de militaire successen. Evenveel aandacht gaat uit naar Alexanders politieke keuzes, zijn groeiende persoonlijke ambities en de spanningen die ontstonden tussen de Macedonische tradities en zijn verlangen een universeel rijk te creëren.

Een van de grootste kwaliteiten van Goldsworthy is dat hij beide hoofdpersonen menselijk houdt. Philippus verschijnt niet als de vergeten vader van een beroemd zoon, maar als een briljant staatsman en hervormer. Alexander wordt evenmin neergezet als een onaantastbare held. Zijn uitzonderlijke talenten worden erkend, maar ook zijn impulsiviteit, toenemende achterdocht en de soms desastreuze gevolgen van zijn grenzeloze ambitie krijgen ruim aandacht. Daardoor ontstaat een evenwichtig portret van twee historische figuren die zowel visionair als feilbaar waren.

Zoals in zijn andere boeken schrijft Goldsworthy helder en toegankelijk. Hij bespreekt de antieke bronnen kritisch en wijst erop waar verhalen over Alexander waarschijnlijk later zijn geromantiseerd. In plaats van mythevorming kiest hij voor een zorgvuldig afgewogen reconstructie, waarbij verschillende interpretaties naast elkaar worden gelegd. Die terughoudende aanpak vergroot de overtuigingskracht van zijn betoog.

Door de dubbele opzet moet het boek een groot aantal gebeurtenissen en personages behandelen, waardoor sommige episodes minder uitvoerig worden besproken dan in gespecialiseerde studies. Daar staat tegenover dat Goldsworthy erin slaagt de levens van Philippus en Alexander overtuigend met elkaar te verweven. Hij maakt duidelijk dat hun verhalen niet los van elkaar kunnen worden begrepen: zonder Philippus geen Alexander, en zonder Alexander zou Philippus waarschijnlijk slechts een succesvolle Macedonische koning zijn gebleven.

Philippus en Alexander is daarmee veel meer dan een biografie van twee beroemde veldheren. Adrian Goldsworthy laat zien hoe een vader en zoon gezamenlijk de politieke kaart van de antieke wereld veranderden en de basis legden voor de hellenistische beschaving die eeuwenlang een beslissende invloed zou uitoefenen op Europa en het Midden-Oosten. Het resultaat is een gezaghebbende en meeslepende geschiedenis van twee van de invloedrijkste heersers uit de oudheid.