Pluto

In Pluto van Lara Taveirne wordt een afgelegen dijkhuis het middelpunt van een familiegeschiedenis waarin geluk en verlies dicht bij elkaar liggen. De jonge Antonia komt er als kind terecht met haar drie zussen en hun eigenzinnige moeder Maria-Josepha. Voor de kinderen wordt de plek, die ze Pluto noemen, het decor van een uitzonderlijke zomer. Jaren later keert Antonia terug, nu zelf moeder van twee jonge kinderen. Het huis is vervallen, de omstandigheden zijn veranderd en wat ooit een toevluchtsoord leek, krijgt een heel andere betekenis.

Taveirne bouwt de roman rond verschillende generaties vrouwen. De band tussen de zussen vormt een van de belangrijkste draden door het verhaal, terwijl de verhouding tussen moeders en dochters voortdurend nieuwe betekenissen krijgt. Later ontdekt Antonia’s dochter Loekie de schriften van haar moeder en begint ze via die teksten een verleden te begrijpen waarvan ze zelf maar gedeeltelijk deel uitmaakte. Het geschreven woord wordt zo een manier waarop een moeder alsnog met haar dochter communiceert.

De kracht van Pluto zit sterk in de taal. Taveirne schrijft zintuiglijk en beeldrijk en geeft haar personages een uitgesproken stem. Donkere gebeurtenissen worden geregeld doorkruist door humor en ironie, waardoor het verhaal niet in een voortdurende zwaarte blijft steken. Verschillende besprekingen wijzen juist op die combinatie van poëtische taal, donkere dramatiek en humor als een belangrijk kenmerk van de roman.

Daarbij is Pluto meer dan een geografische plek. Het dijkhuis wordt een tijdelijke ruimte buiten het gewone leven, een plek waar de kinderen zich een wereld kunnen voorstellen waarin andere regels gelden. Wanneer Antonia er later terugkeert, blijkt die vrijheid niet zomaar opnieuw beschikbaar. Het huis is in verval en ook haar eigen leven verkeert in een crisis. De tegenstelling tussen de herinnerde zomer en de harde werkelijkheid van haar terugkeer geeft de roman een belangrijk deel van zijn spanning.

Tegelijkertijd is Pluto geen eenvoudig verhaal over een gelukkige jeugd die verloren gaat. Taveirne laat zien dat herinneringen zich voortdurend herschrijven. Wat voor de ene generatie een toevluchtsoord was, kan voor een volgende generatie juist een plaats van pijn of inzicht worden. Door de schriften van Antonia bij Loekie terecht te laten komen, verschuift het perspectief bovendien van de moeder naar het kind dat haar probeert te begrijpen.

De uitgebreide beschrijvingen en de sterk poëtische stijl hebben ook een keerzijde. Niet iedere passage heeft dezelfde kracht en het tempo kan daardoor vertragen. Een bespreking waardeerde de taal en de donkere humor, maar vond dat het verhaal geduld van de lezer vraagt. Juist wanneer Taveirne haar beelden iets minder nadrukkelijk maakt, krijgen de familieverhoudingen meer ruimte om zelf te spreken.

Pluto is daarmee een roman over verlies, maar ook over wat mensen elkaar nalaten. Niet alleen herinneringen, maar ook verhalen, stiltes en geschreven woorden reizen van de ene generatie naar de volgende. Het dijkhuis blijft daarbij als een soort geheugen van de familie achter. Taveirne laat zien hoe een plek uit de jeugd tegelijkertijd een bron van geluk en een drager van verdriet kan worden. De roman vindt zijn overtuigendste momenten wanneer die twee werkelijkheden niet tegen elkaar worden uitgespeeld, maar naast elkaar blijven bestaan.