Pogingen iets van het leven te maken

Ouderdom wordt in de literatuur vaak benaderd vanuit verlies, achteruitgang en afscheid. Hendrik Groen kiest in Pogingen iets van het leven te maken voor een andere invalshoek. Zijn dagboekroman laat zien dat zelfs binnen de muren van een verzorgingstehuis nog ruimte bestaat voor humor, vriendschap, koppigheid en levenslust.

De verteller is de drieëntachtigjarige Hendrik Groen, bewoner van een Amsterdams verzorgingshuis. Met een mengeling van zelfspot en scherpe observatie noteert hij zijn dagelijkse ervaringen. Dat zijn soms kleine gebeurtenissen, soms frustrerende confrontaties met regels en procedures, maar even vaak momenten van onverwachte vreugde. Samen met enkele gelijkgestemde bewoners richt hij de Oud-maar-niet-dood-club op, een gezelschap dat weigert zich volledig neer te leggen bij de beperkingen van de ouderdom.

De kracht van het boek ligt in de toon. Groen schrijft licht en toegankelijk, maar achter de humor schuilt voortdurend een ernst die het verhaal diepgang geeft. De bewoners krijgen te maken met ziekte, verlies van zelfstandigheid en de dood van vrienden. Toch verzandt het boek nergens in somberheid. Integendeel, juist door de humor worden de verdrietige momenten des te menselijker.

De dagboekvorm werkt uitstekend. De korte fragmenten zorgen voor een hoog leestempo en maken het eenvoudig om mee te leven met de bewoners. Tegelijk ontstaat gaandeweg een verrassend volledig beeld van het leven in het verzorgingstehuis. Achter de ogenschijnlijk losse observaties groeit een verhaal over ouder worden in een samenleving die daar vaak ongemakkelijk mee omgaat.

Niet alles is even subtiel. Sommige situaties en personages zijn nadrukkelijk ingezet om maatschappelijke kritiek te leveren op de zorgsector of de bureaucratie. Af en toe dreigt de satire daardoor iets voorspelbaar te worden. Ook blijft de psychologische uitwerking van sommige nevenpersonages beperkt doordat de dagboekvorm vooral ruimte laat voor Hendriks eigen blik op de wereld.

Toch wegen die bezwaren nauwelijks op tegen de charme van het boek. Hendrik Groen beschikt over een scherp gevoel voor timing en weet zowel ontroerende als komische scènes overtuigend neer te zetten. Zijn observaties zijn vaak herkenbaar, zelfs voor lezers die nog ver verwijderd zijn van het leven in een woonzorgcentrum.

Pogingen iets van het leven te maken is veel meer dan een humoristisch boek over ouderen. Het is een warme, soms melancholische roman over waardigheid, vriendschap en de kunst om ondanks alles betrokken te blijven bij het leven. Dat verklaart waarom het boek uitgroeide tot een van de grootste Nederlandse bestsellerverrassingen van de afgelopen jaren.