Schoppenvrouw

Ouderdom is zelden een populair onderwerp in de literatuur. Vaak wordt ze voorgesteld als een periode van berusting, nostalgie of langzaam verval. In Schoppenvrouw kiest Mensje van Keulen voor een heel andere benadering. Haar hoofdpersoon, de hoogbejaarde Nora, kijkt met een scherpe, soms meedogenloze blik naar haar omgeving en vooral naar zichzelf. Het resultaat is een roman die tegelijk geestig, ontregelend en verrassend eerlijk is.

Nora woont alleen en leidt een bestaan dat van buitenaf weinig bijzonder lijkt. Toch blijkt achter haar dagelijkse routine een complex verleden schuil te gaan. Terwijl herinneringen zich opdringen en oude gebeurtenissen opnieuw betekenis krijgen, wordt langzaam duidelijk dat haar leven minder onschuldig is geweest dan aanvankelijk lijkt. De roman ontvouwt zich als een psychologisch portret waarin waarheid en zelfbedrog voortdurend door elkaar lopen.

Een van de grootste kwaliteiten van Schoppenvrouw is de stem van de verteller. Nora is intelligent, eigenzinnig en vaak onverbiddelijk in haar observaties. Ze spaart zichzelf niet, maar evenmin de mensen om haar heen. Haar gedachten zijn soms grappig, soms ongemakkelijk en geregeld ronduit confronterend. Daardoor ontstaat een personage dat moeilijk sympathiek te noemen is, maar des te boeiender wordt.

Mensje van Keulen schrijft met een precisie die haar hele oeuvre kenmerkt. Geen woord lijkt toevallig gekozen. Kleine details krijgen betekenis en ogenschijnlijk onschuldige herinneringen blijken gaandeweg een donkere ondertoon te bevatten. De auteur vertrouwt op suggestie en laat veel aan de verbeelding van de lezer over. Juist daardoor groeit de spanning langzaam maar onafwendbaar.

Opmerkelijk is hoe de roman speelt met herinnering. Wat Nora vertelt, hoeft niet noodzakelijk de volledige waarheid te zijn. Haar perspectief is gekleurd door leeftijd, karakter en persoonlijke belangen. De lezer wordt daardoor voortdurend uitgedaagd om tussen de regels door te lezen. Dat maakt Schoppenvrouw tot meer dan een gewone karakterstudie; het wordt ook een onderzoek naar de betrouwbaarheid van herinneringen.

Hoewel de roman relatief compact is, behandelt hij grote thema’s. Schuld, verantwoordelijkheid, ouderdom en zelfkennis lopen als een rode draad door het verhaal. Toch blijft van Keulen ver weg van zwaarwichtigheid. De droge humor en scherpe observaties zorgen voor lucht in een verhaal dat soms behoorlijk ongemakkelijk wordt.

Niet iedere lezer zal onmiddellijk aansluiting vinden bij Nora. Haar afstandelijke houding en haar weinig flatterende kijk op de wereld kunnen vervreemding oproepen. Maar juist die compromisloze benadering geeft de roman zijn kracht. Van Keulen weigert haar hoofdpersoon sympathieker te maken dan ze is en vertrouwt erop dat complexiteit interessanter is dan eenvoud.

Schoppenvrouw werd terecht bekroond met de F. Bordewijk-prijs. Het boek toont een auteur die na tientallen jaren schrijverschap nog altijd verrast met psychologisch inzicht, stilistische beheersing en een scherp oog voor menselijke zwakheden. Het is een roman die bewijst dat de meest intrigerende verhalen niet noodzakelijk draaien om grote gebeurtenissen, maar om de geheimen die mensen een leven lang met zich meedragen.