Tabac

Tabac is Gerda Dendoovens eerste roman voor volwassenen en meteen een opmerkelijke breuk met haar bekendheid als illustratrice en kinderboekenauteur. De roman begint met een jonge vrouw, Conny, die samen met een oudere man per trein naar het zuiden reist. Of het om een vlucht of een reis gaat, blijft aanvankelijk onduidelijk. Ook de verhouding tussen de twee personages is omgeven door vragen.

Dendooven bouwt het verhaal niet op vanuit een rechtlijnige onthulling, maar laat het verleden langzaam binnendringen in de treinreis. Via herinneringen krijgt de lezer zicht op Conny’s jeugd, haar ouders en de beklemmende familieverhoudingen. Ook Tabac, de oudere man naar wie de titel verwijst, krijgt geleidelijk een plaats in haar geschiedenis. Het verleden verklaart niet alles, maar maakt de vlucht steeds zwaarder en raadselachtiger.

De kracht van de roman ligt vooral in Dendoovens manier van schrijven. Details krijgen een grote lading en korte observaties kunnen tegelijk concreet en dreigend zijn. De beelden en associaties sluiten aan bij haar achtergrond als kunstenares: scènes lijken soms eerder in losse, scherpe beelden te worden opgebouwd dan als een klassieke psychologische vertelling. Een bespreking in Literatuur zonder leeftijd benadrukt precies die combinatie van taal, vertelstem en zorgvuldig gekozen details.

Tegelijk is Tabac geen gemakkelijk boek. Dendooven houdt veel informatie achter en laat de lezer lang in onzekerheid over wat er precies is gebeurd. Dat geeft de roman zijn mysterieuze karakter, maar de gekozen structuur kan ook nadrukkelijk aanvoelen. Een andere bespreking vond juist dat de lijdensweg van Conny soms te letterlijk in de verhaalopbouw wordt aangegeven, waardoor de lezer minder ruimte krijgt om zelf verbanden te leggen.

De reis naar Italië vormt uiteindelijk meer dan een geografische verplaatsing. De personages proberen afstand te nemen van wat achter hen ligt, terwijl het verleden juist steeds nadrukkelijker aanwezig wordt. Schuld, familie, afhankelijkheid en liefde raken daarbij met elkaar verweven. Tabac is daardoor vooral een psychologische roman over mensen die proberen te ontsnappen aan een geschiedenis die ze met zich meedragen.

Met Tabac laat Dendooven zien dat haar gevoel voor beeld, sfeer en suggestie ook buiten het prentenboek overtuigend kan functioneren. De roman is soms beklemmend en niet altijd even subtiel in zijn structuur, maar juist de combinatie van raadselachtigheid, precieze beelden en een ongemakkelijke familiegeschiedenis geeft het boek een eigen karakter. Het resultaat is een donkere, eigenzinnige roman waarin de vraag waar iemand vandaan vlucht uiteindelijk belangrijker wordt dan de vraag waar de reis naartoe gaat.