Tachtig

Olympus 2017 272 pagina's 9789046706206 Paperback

In Tachtig keert de 23-jarige Frederik terug naar het Twentse familiehuis ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van zijn grootmoeder. Hij is de vaderloze telg van een ooit vooraanstaand textielfabrikantengeslacht en heeft zich in Rotterdam inmiddels een losgeslagen bestaan aangemeten. In Twente wacht hem echter een wereld waarvan hij zich nooit helemaal heeft kunnen losmaken: een familie vol tradities, geld, status en onuitgesproken verwachtingen.

Frederik komt niet naar huis om feest te vieren. Hij is gevraagd op de honden en het zilver te passen terwijl zijn moeder weg is. Vijf dagen brengt hij door in het grote huis, met brieven, telefoongesprekken, drank en dagdromen. Juist doordat er ogenschijnlijk weinig gebeurt, krijgt de roman zijn bijzondere spanning. Frederik zit letterlijk en figuurlijk vast in een omgeving waarvan hij zich heeft proberen los te maken.

Zijn familie heeft hem bovendien niet zomaar laten gaan. Frederik heeft besloten zijn studie op te geven, tot grote ergernis van zijn familie. Hij verzet zich tegen de verwachtingen die bij zijn afkomst horen en tegen de wereld waarin familiegeschiedenis, geld, jacht en voorouderverering een belangrijke rol spelen.

Dat maakt Tachtig in de eerste plaats een roman over afkomst. Frederik probeert zijn eigen leven te leiden, maar merkt dat afkomst geen jas is die je eenvoudig kunt uittrekken. Het familiehuis, de gewoonten en de herinneringen aan zijn verdwenen vader blijven hem achtervolgen. De familie oefent haar macht niet alleen uit door wat ze van hem verlangt, maar ook door wat ze van hem heeft gemaakt.

De verdwenen vader is daarbij een belangrijk motief. Frederik is opgegroeid met een afwezigheid die voortdurend aanwezig blijft. Zijn zoektocht naar een eigen identiteit kan daardoor niet los worden gezien van de vraag wie zijn vader was en waarom hij uit zijn leven verdwenen is. Het verleden van de familie wordt zo ook zijn persoonlijke verleden.

Scholten maakt van Frederik geen klassieke sympathieke antiheld. Hij is rusteloos, drinkt veel, stelt zijn studie uit en lijkt soms bijna bewust op weg naar zijn eigen mislukking. In een vroege bespreking werd die houding treffend omschreven als het verlangen om te mislukken om zich aan het keurslijf van zijn afkomst te kunnen onttrekken.

Scholten maakt van Frederik geen klassieke sympathieke antiheld.

Daarin zit een merkwaardige paradox. Frederik wil vrij zijn, maar zijn verzet tegen zijn familie wordt zelf bijna een vorm van afhankelijkheid. Zolang hij zich tegen hen afzet, blijven zij een belangrijke rol in zijn leven spelen. Hij heeft de familie nodig om zich van de familie te kunnen onderscheiden.

De tegenstelling tussen Rotterdam en Twente versterkt dat gegeven. Rotterdam staat voor anonimiteit en vrijheid, voor het bestaan dat Frederik zelf heeft gekozen. Twente vertegenwoordigt daarentegen afkomst, sociale controle en een bijna feodale familiewereld. Toch is geen van beide werelden werkelijk zijn thuis. Hij bevindt zich precies tussen beide in.

Scholten schrijft met veel oog voor de absurditeit van die familiecultuur. De wereld van oude textielfamilies wordt niet alleen kritisch bekeken, maar ook met een zekere ironische afstand. Tradities die voor de familie vanzelfsprekend zijn, kunnen vanuit Frederiks perspectief potsierlijk of verstikkend worden.

Daarbij is de toon belangrijk. Tachtig is geen zwaar aangezette familieroman. De humor en ironie zorgen ervoor dat de onderliggende melancholie niet sentimenteel wordt. Frederik kan zich ergeren aan zijn familie en tegelijk duidelijk maken hoeveel hij door diezelfde familie is gevormd.

De roman heeft ook iets van een klassieke Nederlandse familieroman, maar Scholten geeft er een eigentijdse draai aan. Het gaat niet om de ondergang van een familie, maar om een jonge man die ontdekt dat hij zijn afkomst niet eenvoudig achter zich kan laten.

Een kleine selectie van Librar. elk weekend in uw mailbox?

VLIJM

Lezen op rantsoen

In de trein zaten aan de overkant van het gangpad twee nette dames. Ze waren van middelbare leeftijd, droegen keurige jurkjes en spraken over een roman. ‘Ik wacht nog even om het boek uit te lezen, want ik wil nog wat langer met de personages leven,’ zei een vrouw met een blonde coiffure tegen haar reisgenote.

Scroll naar boven
Librar
Privacyoverzicht

Deze site maakt gebruik van cookies, zodat wij je de best mogelijke gebruikerservaring kunnen bieden. Cookie-informatie wordt opgeslagen in je browser en voert functies uit zoals het herkennen wanneer je terugkeert naar onze site en helpt ons team om te begrijpen welke delen van de site je het meest interessant en nuttig vindt.