Undercover op het dark web

Wat gebeurt er wanneer een journalist een jaar lang probeert door te dringen tot een internetwereld die voor de meeste mensen verborgen blijft? In Undercover op het dark web onderzoekt onderzoeksjournalist Joppe Nuyts de digitale onderwereld waar anonimiteit zowel bescherming als wapen kan zijn.

Nuyts onderzoekt onder meer illegale marktplaatsen waar drugs, valse identiteitsdocumenten en 3D-geprinte wapens worden aangeboden. Hij spreekt met hackers, wapenhandelaars en andere criminelen, maar ook met slachtoffers van digitale criminaliteit. Zo volgt hij onder meer de handel in persoonsgegevens en phishingnetwerken waarin gegevens van duizenden Belgen en Nederlanders worden verhandeld.

Het boek gaat daarmee verder dan een verzameling sterke verhalen uit de digitale onderwereld. Nuyts probeert te begrijpen hoe die wereld functioneert en waarom ze ondanks internationale opsporingsacties steeds opnieuw ontstaat. Het dark web blijkt geen afzonderlijke planeet te zijn, maar een verborgen laag van dezelfde samenleving waarin ook wij leven.

Interessant is dat Nuyts niet uitsluitend naar criminaliteit kijkt. Hij ontdekt ook een minder duistere kant van het dark web: plaatsen waar opposanten in autoritaire regimes informatie delen en proberen te communiceren buiten het bereik van hun overheid. Anonimiteit kan dus zowel een instrument voor misdaad als een middel tot bescherming zijn.

Daarmee krijgt het onderwerp meer diepgang dan de titel aanvankelijk doet vermoeden. Het boek lijkt niet alleen te willen laten zien wat er allemaal te koop of te vinden is op het dark web, maar vooral te onderzoeken wat anonimiteit met menselijke gedragingen doet. Wanneer iemand zich vrijwel onzichtbaar waant, verdwijnen kennelijk ook een aantal gewone maatschappelijke drempels.

De journalistieke methode van Nuyts vormt daarbij een belangrijk onderdeel van het boek. Hij werkt niet uitsluitend met openbare informatie, maar gaat zelf op onderzoek uit en spreekt met mensen die zich normaal gesproken niet gemakkelijk laten interviewen. Dat sluit aan bij zijn eerdere undercoverwerk en verklaart ook waarom het boek dicht bij concrete gebeurtenissen en personen lijkt te blijven.

Tegelijk is het onderwerp gevoelig voor sensatie. Een boek over huurmoordenaars, wraakporno, drugs, wapens en hackers kan gemakkelijk vervallen in een catalogus van digitale gruwelijkheden. De journalistieke waarde zal daarom vooral afhangen van de mate waarin Nuyts achter de spectaculaire verhalen ook de mechanismen zichtbaar maakt. De beschikbare informatie over het boek wijst erop dat hij juist die bredere vraag wil beantwoorden: wie gebruikt het dark web, hoe werkt het en waarom blijft het bestaan?