Vaarwel, mijn 1995!

Met Vaarwel, mijn 1995! neemt Johan Anthierens afscheid van een jaar dat hij nog één keer onder de loep legt. Het is geen traditioneel jaaroverzicht, maar een compacte, satirische terugblik waarin Anthierens de actualiteit van 1995 door zijn eigen bril bekijkt. Het boekje verscheen eind 1995 bij EPO en was bedoeld als gelegenheidspublicatie.

Anthierens behandelt het voorbije jaar niet als een neutrale kroniekschrijver. Hij zoekt vooral naar de merkwaardige, absurde en soms beschamende kanten van de actualiteit. In zeven satirische teksten kijkt hij terug op wat 1995 volgens hem typeerde. Daarnaast bevat de uitgave een zogenaamd ‘prentenkabinet 1995’, waarin foto’s uit de actualiteit van satirisch commentaar worden voorzien.

Dat maakt het boekje typisch Anthierens. Hij heeft weinig belangstelling voor een droge opsomming van gebeurtenissen. Een jaar wordt voor hem interessant zodra mensen zich eigenaardig gaan gedragen, politici zichzelf tegenspreken of maatschappelijke gewoonten plotseling hun absurditeit tonen. De actualiteit is vooral grondstof voor observatie en satire.

Juist de korte vorm werkt daarbij goed. Vaarwel, mijn 1995! is geen omvangrijk essay waarin Anthierens een volledig maatschappelijk betoog wil opbouwen. Hij maakt korte omwegen door het voorbije jaar en laat de lezer telkens opnieuw kennismaken met zijn scherpe blik. Daardoor leest het boek eerder als een bundeling columns dan als een klassiek jaaroverzicht.

Ook de foto’s spelen een belangrijke rol. Door actuele beelden opnieuw te bekijken en van commentaar te voorzien, maakt Anthierens van de nieuwsactualiteit een soort klein historisch tableau. Wat in 1995 nog onmiddellijk herkenbaar was, krijgt door de afstand van de tijd een andere betekenis. Sommige onderwerpen zijn inmiddels verdwenen uit het collectieve geheugen, terwijl andere juist laten zien hoe weinig er soms verandert.

Dat laatste maakt het boek vandaag interessanter dan een gewoon eindejaarsboekje. Natuurlijk zijn veel verwijzingen sterk gebonden aan 1995 en zal de hedendaagse lezer niet alles zonder context herkennen. Maar juist die tijdgebondenheid maakt de bundel tot een document van zijn periode. Het is een momentopname van de politieke en maatschappelijke wereld waarin Anthierens zich bewoog.

De stijl blijft daarbij onmiskenbaar die van Anthierens: geestig, kritisch, taalbewust en met een voorkeur voor ironie. Hij kijkt niet neer op de actualiteit omdat ze onbelangrijk zou zijn, maar juist omdat hij vindt dat ze vaak ernstiger wordt genomen dan ze verdient. Achter de spot zit steeds een kritische blik op de maatschappij.

Binnen zijn oeuvre heeft Vaarwel, mijn 1995! daardoor een wat afwijkende plaats. Het is kleiner en vluchtiger dan bijvoorbeeld Het Belgische domdenken, Zonder vlagvertoon of De IJzertoren. Maar juist daardoor laat het een andere kant van Anthierens zien: de dagelijkse chroniqueur die niet noodzakelijk een groot maatschappelijk betoog nodig heeft om iets over zijn tijd te zeggen.