Val

In Val neemt Roderik Six de lezer mee naar Fall, een afgelegen vissersstadje dat wordt omsloten door een immens woud. Een jonge stadsarts arriveert er kort nadat de oude dorpsarts Lyndon is overleden. Zijn komst lijkt aanvankelijk vooral een praktische aangelegenheid, maar al snel blijkt dat Fall een plaats is waar achter de ogenschijnlijke rust veel meer schuilgaat.

De arts, die in het verhaal vooral als Doc wordt aangeduid, maakt kennis met een merkwaardige verzameling inwoners. Sheriff Dwight lijdt aan slapeloosheid en belt hem ’s nachts op om over de geschiedenis van Fall te vertellen. Rose runt een bordeel en de jonge leraar Jonathan droomt ervan schrijver te worden. Niemand lijkt werkelijk gelukkig en achter hun dagelijkse bezigheden zitten geheimen die langzaam aan de oppervlakte komen.

Six kiest daarmee bewust voor een claustrofobische setting. Hoewel Fall geografisch gezien een kleine plaats is, voelt de wereld van de roman nog kleiner. De personages lijken gevangen te zitten in hun eigen verlangens, herinneringen en tekortkomingen. Het bos rond het stadje versterkt dat gevoel van afzondering.

De sfeer wordt steeds dreigender wanneer Doc op de zolder van zijn voorganger een gruwelijk 8mm-filmpje ontdekt. Tegelijkertijd verdwijnen er vrouwen uit Fall. Daarmee verschuift de roman van een geheimzinnig portret van een gesloten gemeenschap naar een duistere zoektocht naar wat zich onder de oppervlakte bevindt. De vraag is niet langer alleen wat er in Fall aan de hand is, maar vooral welke rol Doc zelf daarin speelt.

Dat laatste is een sterke vondst. De personages die Doc ontmoet lijken aanvankelijk de belangrijkste raadsels van het boek te vormen, maar gaandeweg verschuift de aandacht naar de arts zelf. Zijn verleden wordt steeds belangrijker en zijn komst naar Fall begint steeds minder toevallig te lijken. Een bespreking van MappaLibri noemt precies deze verschuiving een belangrijk moment in de roman: de lezer raakt uiteindelijk vooral geïnteresseerd in de vraag wie Doc werkelijk is en wat hij op zijn kerfstok heeft.

Six schrijft daarbij nadrukkelijk literair. Zijn taal is zintuiglijk, soms overdreven beeldend en geregeld ongemakkelijk. Hij probeert de lezer niet alleen te laten begrijpen wat er gebeurt, maar vooral een bepaalde sfeer te laten ervaren. Dat sluit aan bij de reputatie die hij met zijn debuut Vloed had opgebouwd: een schrijver die taal gebruikt om de werkelijkheid soms bijna hallucinerend te maken.

Het resultaat is een roman die eerder op sfeer en psychologische ontregeling drijft dan op een klassieke spanningsboog. Val is geen thriller waarin ieder hoofdstuk netjes naar de volgende onthulling leidt. Six laat de lezer geregeld in onzekerheid en gebruikt de vreemde personages, hun geheimen en de omgeving om een steeds beklemmender wereld op te bouwen.

Daarin schuilt tegelijk een kleine zwakte. De roman houdt de lezer lang op afstand van zijn personages. Hun verhalen blijven gedeeltelijk gesloten, waardoor sommige figuren meer als onderdelen van de donkere atmosfeer functioneren dan als volledig uitgewerkte mensen. Ook de vele geheimen kunnen op den duur eerder verwarrend dan intrigerend worden. De stijl is bovendien zo nadrukkelijk dat hij soms de gebeurtenissen overschaduwt.

Toch past die overdaad bij het onderwerp. Six wil niet zozeer een realistisch portret van een vissersstadje geven, maar afdalen naar een wereld waarin menselijke verlangens, geweld en schuld steeds verder ontsporen. De ondertitel van het verhaal zou bijna kunnen zijn: hoe ver kan een mens afdalen voordat hij zichzelf niet meer herkent?

Het centrale idee van Val is dan ook donker. Het kwaad komt niet noodzakelijk van buitenaf. Het zit mogelijk al in de mensen zelf en kan onder bepaalde omstandigheden naar boven komen. Fall wordt daarmee meer dan een plaats: het wordt een soort psychologisch landschap waarin de bewoners hun eigen duistere kanten weerspiegelen.