Vallen is als vliegen

In Vallen is als vliegen van Manon Uphoff staat niet alleen trauma centraal, maar vooral de manier waarop een gezin zichzelf in stand houdt ondanks geweld, zwijgen en vernedering. Het boek is losjes gebaseerd op Uphoffs eigen jeugd en speelt zich af binnen een groot gezin waarin de vader jarenlang zijn dochters misbruikt.

De roman wordt verteld vanuit het perspectief van Eva, die terugkeert naar haar stervende vader — door de kinderen “de man met de honderd ogen” genoemd. Rond zijn ziekbed komen herinneringen terug boven aan een jeugd vol angst, verwarring en emotionele ontregeling. Maar Uphoff kiest niet voor een klassieke, lineaire reconstructie van misbruik. Ze toont hoe herinneringen zich grillig gedragen: versnipperd, vervormd en soms bijna onwerkelijk.

Dat maakt het boek bijzonder intens. De familieleden bewegen door elkaar heen als beschadigde wezens die elkaars pijn kennen maar nauwelijks rechtstreeks benoemen. De moeder blijft grotendeels afwezig of machteloos, de zussen ontwikkelen elk hun eigen overlevingsmechanismen, en boven alles hangt de aanwezigheid van de vader: charmant, manipulatief en vernietigend tegelijk.

Wat Vallen is als vliegen onderscheidt van veel andere romans over trauma, is dat Uphoff weigert om haar personages eenvoudig te verklaren. De vader wordt geen karikaturale monsterfiguur, maar een verontrustend menselijk personage. Dat maakt het boek juist ongemakkelijk. Uphoff toont hoe geweld vaak ingebed zit in dagelijkse rituelen, afhankelijkheid en familiale loyaliteit.

De stijl van de roman is rijk, associatief en soms bijna hallucinant. Dieren, sprookjes, schilderijen en lichamelijke beelden lopen voortdurend door elkaar. Vooral vogels keren steeds terug als symbool van kwetsbaarheid, ontsnapping en dreiging. De taal voelt vaak poëtisch, maar onder die schoonheid schuilt voortdurend gevaar.

Soms wordt de roman bewust chaotisch. Herinneringen overlappen, scènes breken af en tijd vloeit door elkaar. Dat kan veeleisend zijn voor de lezer, maar het past bij de inhoud. Uphoff schrijft niet over trauma als afgerond verleden, maar als iets dat blijvend doorwerkt in denken, relaties en identiteit.

Wat bijzonder sterk is, is dat het boek nooit puur ellende wordt. Ondanks alle pijn blijft Eva observeren met intelligentie, zwarte humor en een bijna koortsachtige verbeeldingskracht. Dat voorkomt dat de roman enkel een document van lijden wordt. Vallen is als vliegen gaat uiteindelijk ook over overleven via taal en verbeelding.

De titel vat dat perfect samen. Vallen betekent verlies van controle, maar vliegen suggereert tegelijk ontsnapping en transformatie. Die dubbelheid loopt door het hele boek: vernietiging en vrijheid raken voortdurend met elkaar verweven.

Vallen is als vliegen is geen comfortabele roman en ook geen boek dat makkelijke emotionele ontlading biedt. Maar het is wel een uitzonderlijk intense literaire confrontatie met de manier waarop geweld generaties lang blijft nazinderen — niet alleen in herinneringen, maar ook in lichamen, stiltes en familiestructuren.