Van onze jongens geen nieuws

Toen Duitsland in mei 1940 België binnenviel, kregen ongeveer 300.000 jonge Belgische mannen het bevel om naar Frankrijk te vertrekken. Het doel was hen uit handen van het Duitse leger te houden, maar voor velen werd de tocht al snel een chaotische vlucht. In Van onze jongens geen nieuws reconstrueren Karel Strobbe, Pieter Serrien en Hans Boers deze weinig bekende episode uit het begin van de Tweede Wereldoorlog.

De titel verwijst naar een generatie jonge mannen die plotseling van huis weg moest, vaak zonder goed te weten waarheen of hoelang de tocht zou duren. Sommigen vertrokken te voet of met de fiets, anderen per trein. Terwijl het Duitse leger oprukte, trokken de Belgische rekruten steeds verder Frankrijk in. Ongeveer de helft werd onderweg door de Duitse opmars ingehaald en kwam niet verder dan de Somme. De anderen bereikten het zuiden van Frankrijk.

Daarmee wijkt het boek af van de gebruikelijke verhalen over de Belgische meidagen van 1940. De aandacht gaat niet naar generaals of grote militaire operaties, maar naar jonge mannen die voor het eerst met oorlog worden geconfronteerd. Bombardementen, vluchtelingenstromen, honger, ziekte en onzekerheid worden afgewisseld met momenten waarop de jongens proberen van hun onverwachte verblijf in Frankrijk iets te maken. Ze zijn nog geen echte soldaten, maar hun jeugd wordt in korte tijd wel abrupt onderbroken.

Een interessant element is precies die dubbelheid. De tocht is tegelijk een vlucht, een militaire opdracht en voor sommige jongens een onverwacht avontuur. In het zuiden van Frankrijk ontdekken ze wijn, zon en verliefdheid, maar ook verveling, heimwee en een gebrek aan duidelijkheid over hun toekomst. De auteurs vermijden daarmee een al te eendimensionaal beeld van oorlogservaring. Niet iedere herinnering bestaat uit angst en ellende; juist de mengeling van spanning, verveling en soms zelfs plezier maakt het verhaal geloofwaardig.

De drie auteurs keren bovendien letterlijk terug naar het spoor van deze Belgische rekruten. Vijfenzeventig jaar na de gebeurtenissen leggen ze dezelfde route opnieuw af. Die roadtrip vormt een brug tussen het historische onderzoek en de ervaringen van de betrokkenen. Getuigenissen, dagboeken en andere documenten worden gecombineerd met de plaatsen waar de gebeurtenissen zich hebben afgespeeld.

Die persoonlijke bronnen vormen de grootste kracht van het boek. Daardoor blijft de geschiedenis niet steken in cijfers en militaire bewegingen. De lezer krijgt zicht op wat het betekende om als jonge Belg plotseling honderden kilometers van huis te zijn, zonder telefoon, zonder duidelijk eindpunt en met een oorlog die steeds dichterbij kwam.

Tegelijk heeft die aanpak ook een keerzijde. Wie een diepgaande militaire analyse van de Belgische capitulatie of de Franse veldtocht van 1940 verwacht, zal die hier niet vinden. De auteurs zijn vooral geïnteresseerd in de menselijke ervaring van de rekruten. Ook de grote hoeveelheid persoonlijke verhalen kan soms een versnipperd beeld opleveren. Maar voor het onderwerp is die keuze verdedigbaar: juist doordat zoveel individuele ervaringen worden samengebracht, ontstaat een beeld van een collectieve ervaring die gemakkelijk uit de algemene oorlogsgeschiedenis verdwijnt.

De titel Van onze jongens geen nieuws krijgt daardoor een wrange betekenis. Voor de families thuis was het vaak letterlijk onduidelijk waar hun zonen zich bevonden. De jonge mannen waren onderweg, verspreid over Frankrijk en afgesneden van hun vertrouwde omgeving. Het gebrek aan informatie versterkte de onzekerheid en maakte hun tocht ook voor de achterblijvers tot een beproeving.

Van onze jongens geen nieuws is daarmee een toegankelijke en gedetailleerde reconstructie van een weinig bekende episode uit de Belgische geschiedenis van 1940. De kracht zit niet in spectaculaire militaire analyses, maar in het menselijke perspectief. Strobbe, Serrien en Boers laten zien hoe een groep jonge Belgische mannen in enkele maanden tijd werd geconfronteerd met oorlog, vlucht en volwassen worden. Juist die combinatie maakt het boek interessant voor wie de Tweede Wereldoorlog eens vanuit een ander perspectief wil bekijken.