We zijn hier niet om vrienden te maken

Vriendschap wordt vaak voorgesteld als iets vanzelfsprekends: twee mensen vinden elkaar, delen lief en leed en blijven elkaar trouw. Emma van den Berg laat in haar romandebuut We zijn hier niet om vrienden te maken zien hoe bedrieglijk dat beeld kan zijn. Haar roman onderzoekt hoe vriendschappen ontstaan, verschuiven en soms onherstelbaar beschadigd raken, zonder dat er één duidelijk kantelpunt aan te wijzen is. Het resultaat is een intelligente coming-of-ageroman die even geestig als pijnlijk is.

De dertigjarige Felicitas wordt onverwacht geconfronteerd met haar verleden wanneer zij na jaren opnieuw contact moet opnemen met Cat. De aanleiding is tragisch: zij moet haar vertellen wat er met hun vroegere vriendin Sacha is gebeurd. Dat dwingt Felicitas terug te kijken op een jeugd waarin de drie meisjes onafscheidelijk leken. Terwijl de herinneringen zich ontvouwen, groeit ook het besef dat zij haar eigen rol in de gebeurtenissen jarenlang mooier en eenvoudiger heeft voorgesteld dan de werkelijkheid toeliet.

Van den Berg schrijft geen roman waarin grote dramatische gebeurtenissen centraal staan. Juist de kleine verschuivingen in de onderlinge verhoudingen maken indruk. Eerst is er de vanzelfsprekende vriendschap tussen Felicitas en de wat zonderlinge Sacha. Daarna verschijnt Cat, zelfverzekerd, impulsief en dominant. Vanaf dat moment verandert de dynamiek. Jaloezie, bewondering, onzekerheid en loyaliteit lopen voortdurend door elkaar, zoals dat in veel jeugdvriendschappen gebeurt.

Het sterke van de roman is dat de auteur weigert haar personages tot helden of schurken te maken. Felicitas is geen volkomen betrouwbare verteller. Terwijl zij haar verleden reconstrueert, ontdekt ook zij dat herinneringen zich aanpassen aan de verhalen die mensen zichzelf vertellen. Daardoor wordt de roman niet alleen een onderzoek naar vriendschap, maar ook naar schuld en zelfbedrog.

Emma van den Berg schrijft in een directe, levendige stijl met veel gevoel voor humor. Haar dialogen klinken natuurlijk en haar observaties zijn scherp zonder cynisch te worden. De blik waarmee zij naar de sociale hiërarchie op de basisschool, de middelbare school en de eerste verliefdheden kijkt, is herkenbaar en vaak verrassend geestig. Achter die luchtige toon schuilt echter een serieuze vraag: hoeveel verantwoordelijkheid dragen we voor het leven van de mensen die ooit het dichtst bij ons stonden?

De roman is compact, maar benut zijn beperkte omvang goed. Er is geen overbodige uitweiding; iedere scène draagt bij aan het langzaam ontrafelen van de relatie tussen de drie hoofdpersonen. Dat geeft het verhaal een prettig ritme en maakt dat de spanning vooral voortkomt uit psychologische ontwikkeling in plaats van uit spectaculaire plotwendingen.

Als debuut is We zijn hier niet om vrienden te maken opvallend volwassen. Van den Berg weet de leefwereld van kinderen, pubers en jongvolwassenen overtuigend te treffen zonder te vervallen in nostalgie of moralisme. Ze laat zien hoe vriendschap tegelijk een bron van geborgenheid en van pijn kan zijn, en hoe de keuzes die we op jonge leeftijd maken soms veel langer doorwerken dan we zelf beseffen.