We zijn water

Zeven mensen bewegen zich door We zijn water van Carmien Michels, zonder aanvankelijk te weten hoe dicht hun levens bij elkaar liggen. Elena fantaseert over de buurvrouw, Rolf bereidt zich voor op een zondvloed, Maddy heeft haar echtgenoot vermoord en zwijgt sindsdien, terwijl Clara, Fabrizio, Joseeke en Max ieder op hun eigen manier proberen houvast te vinden. Carmien Michels maakt van die afzonderlijke levens geen klassieke roman met één centrale hoofdpersoon, maar een mozaïek waarin de verbanden langzaam zichtbaar worden.

De roman vraagt daardoor vanaf het begin om oplettendheid. Elk personage krijgt zijn eigen hoofdstukken en zijn eigen blik op de werkelijkheid. Informatie wordt niet netjes aan de lezer uitgelegd, maar komt verspreid beschikbaar. Een gebeurtenis die vanuit het ene perspectief nauwelijks betekenis lijkt te hebben, kan vanuit een ander personage plotseling een heel andere lading krijgen. De constructie doet daardoor denken aan een puzzel, maar Michels gebruikt de puzzelvorm niet alleen om de lezer bezig te houden. De gefragmenteerde structuur past bij haar personages, die zelf ook maar een beperkt zicht hebben op de mensen om hen heen.

Sue Firidolfi is de figuur die de verschillende levens het sterkst met elkaar verbindt. Ze vertelt haar eigen verhaal niet, maar verschijnt in de verhalen van anderen. Daardoor groeit ze uit tot een bijna mythische aanwezigheid. De ene keer is ze geliefde, de andere keer raadselachtige buitenstaander of iemand die hulp biedt aan mensen die zelf nauwelijks weten wat ze met hun leven moeten. Juist doordat haar perspectief ontbreekt, blijft ze moeilijk te doorgronden. De roman geeft de lezer genoeg aanwijzingen om haar belangrijk te maken, maar niet genoeg om haar volledig vast te leggen.

Die keuze is een van de interessantste aspecten van het boek. Mensen kennen elkaar immers nooit volledig. Iedereen ziet een ander vanuit zijn eigen verlangens, herinneringen en vooroordelen. Michels maakt van dat beperkte perspectief een structureel principe. Zelfs de vertellers zijn niet altijd betrouwbaar. Wat Elena over iemand vertelt, kan later door een andere stem worden tegengesproken. De waarheid ontstaat daardoor niet uit één perspectief, maar uit de overlapping van verschillende versies.

De personages zijn vaak eenzaam, maar hun eenzaamheid krijgt telkens een andere vorm. Sommigen zoeken liefde, anderen proberen te ontsnappen aan hun verleden of houden zich vast aan een idee dat hen houvast geeft. Rolf bouwt letterlijk aan een ark om de naderende zondvloed te overleven, maar achter dat absurde gegeven zit dezelfde behoefte aan zekerheid als bij de andere personages. De dreiging die boven de roman hangt, maakt hun persoonlijke problemen groter zonder ze volledig te verklaren.

Michels schrijft daarbij beeldend en soms uitgesproken poëtisch. Haar achtergrond in woordkunst en poetryslam is merkbaar in de ritmiek en de directe kracht van sommige zinnen. De taal kan heel helder zijn, maar schuift ook geregeld richting het absurde en het associatieve. Daardoor krijgen de personages een licht vervreemdende omgeving: hun problemen zijn herkenbaar, terwijl de wereld waarin ze zich bewegen net iets van de werkelijkheid afwijkt.

De vorm levert echter ook een probleem op. Zeven vertellers en meerdere verhaallijnen betekenen dat de lezer voortdurend moet onthouden wie wie is en hoe de personages met elkaar verbonden zijn. Vooral in het begin kan dat verwarrend zijn. De korte hoofdstukken geven ieder personage maar beperkte ruimte om zich te ontwikkelen. Een onafhankelijke lezer merkte dan ook op dat sommige personages tegen het einde minder afgerond aanvoelen dan je na de opbouw van de roman zou verwachten.

Daar komt bij dat de constructie soms nadrukkelijker zichtbaar wordt dan de personages zelf. Je kunt als lezer zo bezig zijn met het leggen van verbanden dat de emotionele betrokkenheid tijdelijk naar de achtergrond verdwijnt. Dat is het risico van een roman die zo sterk op compositie steunt: het mechanisme kan interessanter worden dan wat het mechanisme uiteindelijk moet onthullen.

Toch blijft er onder die constructie een duidelijke menselijke kern aanwezig. Michels schrijft over mensen die verlangen naar contact, terwijl ze elkaar maar gedeeltelijk begrijpen. Liefde, jaloezie, angst en verlangen lopen voortdurend door elkaar. De personages zijn niet uitzonderlijk omdat ze helden of schurken zijn, maar omdat ieder van hen probeert betekenis te geven aan een leven waarin weinig zekerheid bestaat.

Ook het water uit de titel werkt op verschillende niveaus. Het is letterlijk aanwezig in de dreiging van de zondvloed, maar wordt tegelijk een beeld voor de manier waarop de personages door hun leven bewegen. Water heeft geen vaste vorm en neemt de vorm aan van wat het tegenkomt. Zo lijken ook de personages voortdurend beïnvloed te worden door anderen zonder ooit volledig te weten waar hun eigen beweging eindigt en die van een ander begint.

Het sterkste aan We zijn water is uiteindelijk dat Michels de lezer niet alles wil laten oplossen. De onderlinge verbanden worden steeds duidelijker, maar niet ieder mysterie krijgt een sluitende verklaring. Dat kan onbevredigend zijn wanneer je een traditionele afronding verwacht, maar het past bij een roman waarin niemand het volledige verhaal bezit. Zelfs wanneer de puzzel grotendeels gelegd is, blijven er open plekken.

Als debuut is We zijn water daardoor vooral interessant vanwege de ambitie van de vorm. Michels kiest niet voor de gemakkelijkste weg, maar bouwt een roman waarin zeven stemmen samen een werkelijkheid vormen die geen van hen afzonderlijk kan overzien. Niet iedere verhaallijn krijgt evenveel gewicht en soms wordt de constructie wat zwaar aangezet, maar de filmische compositie en de poëtische taal geven het boek een duidelijke eigenheid. We zijn water is een roman over mensen die elkaar kruisen zonder elkaar ooit helemaal te kennen — en juist in die onvolledigheid vindt Michels haar verhaal.