Wij

Lang voordat Jeroen Olyslaegers met Wil doorbrak bij een groot publiek, schreef hij met Wij al een roman die veel van zijn latere kwaliteiten bevat. Ook hier staat een man centraal die langzaam de controle over zijn leven verliest. Ook hier onderzoekt Olyslaegers hoe mensen zichzelf en anderen schade toebrengen terwijl ze daar nauwelijks woorden voor vinden. Maar waar Wil zich afspeelt tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog, situeert Wij die ontwrichting in een veel herkenbaardere omgeving: een vakantie onder vrienden.

Het verhaal speelt zich af in de jaren zeventig. Georges, een tekenaar die worstelt met zijn carrière en zijn huwelijk, trekt samen met zijn vrouw, kinderen en een groep bevriende koppels naar Spanje. Wat een ontspannen vakantie zou moeten worden, verandert al snel in een broeierige confrontatie tussen mensen die elkaar al jaren kennen, maar elkaar misschien nooit werkelijk hebben begrepen.

Alcohol vloeit overvloedig, oude frustraties komen naar boven en onder de schijn van kameraadschap blijkt een netwerk van rivaliteit, jaloezie en onderdrukte agressie schuil te gaan. Vriendschappen blijken minder stevig dan gedacht en relaties worden voortdurend getest. Naarmate de dagen verstrijken groeit het gevoel dat de situatie elk moment kan ontsporen.

Olyslaegers beschrijft dat proces bijzonder overtuigend. De roman laat zien hoe een groep mensen zichzelf gevangen kan houden in patronen die voor buitenstaanders onmiddellijk zichtbaar zijn. Niemand lijkt gelukkig, niemand vertrouwt de ander volledig, maar toch blijft iedereen aanwezig. Alsof de personages niet meer weten hoe ze zich aan elkaar kunnen onttrekken.

In het centrum van die spanning staat Georges.

Aanvankelijk lijkt hij vooral een teleurgestelde man die worstelt met ouder worden, mislukte verwachtingen en een gebrek aan erkenning. Maar geleidelijk wordt duidelijk dat er meer aan de hand is. De afstand tussen hoe Georges zichzelf ziet en hoe anderen hem ervaren groeit steeds verder. Olyslaegers speelt daar knap mee door het verhaal vanuit verschillende perspectieven te vertellen. Daardoor ontstaat een beeld van een man die langzaam afglijdt terwijl hij zelf nauwelijks beseft wat er gebeurt.

De driedelige structuur van de roman versterkt dat effect. Waar Georges aanvankelijk zelf aan het woord is, verschuift de blik later naar de mensen rondom hem. Die perspectiefwisselingen maken duidelijk hoe verschillend dezelfde gebeurtenissen kunnen worden beleefd. Wat voor de ene een incident lijkt, blijkt voor de ander een teken dat er iets fundamenteel misloopt.

De kracht van Wij ligt niet alleen in de personages, maar ook in de sfeer. Vanaf de eerste pagina hangt er een gevoel van dreiging boven het verhaal. Olyslaegers creëert een omgeving waarin irritaties zich opstapelen en conflicten voortdurend op uitbarsten staan. De Spaanse zon brengt geen verlichting maar vergroot de spanningen alleen maar verder uit.

Tegelijk is de roman een scherpe ontleding van groepsgedrag. De titel verwijst naar een gemeenschap die eigenlijk nauwelijks bestaat. De personages spreken en handelen als vrienden, maar achter die façade gaan eigenbelang, onzekerheid en onderlinge afkeer schuil. Olyslaegers laat zien hoe gemakkelijk mensen zichzelf wijsmaken dat ze deel uitmaken van een hechte groep, terwijl ze elkaar in werkelijkheid nauwelijks verdragen.

Stilistisch is Wij energiek en onrustig. Dialogen volgen elkaar snel op, scènes lopen in elkaar over en de verschillende stemmen geven de roman een voortdurend gevoel van beweging. Die vaart houdt het verhaal levendig, zelfs wanneer de personages op moreel vlak weinig sympathie oproepen.

Toch kent het boek ook een kleine zwakte. In zijn streven naar ontregeling laat Olyslaegers sommige gebeurtenissen opvallend achteloos passeren. Op cruciale momenten reageren personages minder heftig dan je zou verwachten. Daardoor ontstaat af en toe een gevoel van ongeloofwaardigheid. Het lijkt soms alsof de roman meer geïnteresseerd is in de symbolische betekenis van een gebeurtenis dan in de psychologische gevolgen ervan.

Dat bezwaar weegt echter niet zwaar genoeg om de indruk van het geheel te ondermijnen. Wij blijft vooral overeind dankzij de intensiteit waarmee Olyslaegers zijn personages observeert. Hij spaart niemand, maar veroordeelt ook niemand volledig. Zijn personages zijn vaak onaangenaam, soms zelfs afstotelijk, maar altijd menselijk.

Achter alle ruzies, vernederingen, seksuele spanningen en machtsstrijd schuilt uiteindelijk een verhaal over mensen die wanhopig proberen betekenis te vinden in hun leven en daar steeds minder in slagen. De vakantie vormt slechts het decor voor een veel diepere ontwrichting.

Met Wij schreef Jeroen Olyslaegers een donkere, vaak ongemakkelijke roman over vriendschap, zelfbedrog en de dunne grens tussen beschaving en chaos. Het is geen aangenaam boek, maar wel een boek dat zijn lezers dwingt om te blijven kijken, ook wanneer de personages het liefst de andere kant op zouden willen kijken.