Zephyr

In Zephyr stapt Auke Hulst aan boord van de California Zephyr, de trein die in ongeveer 53 uur van Chicago naar Emeryville, een voorstad van San Francisco, rijdt. De reis voert hem dwars door het Amerikaanse binnenland: langs de maïsvelden van Iowa, door de Rocky Mountains, over de leegte van Nevada en uiteindelijk naar de Sierra Nevada. Wat begint als een treinreis door een indrukwekkend landschap, wordt al snel een manier om naar Amerika en de veranderende wereld te kijken.

Hulst reist samen met zijn vrouw en gebruikt onderweg zijn aantekeningen van een eerdere reis die hij vóór corona maakte met de luxetrein Pride of Africa, van Dar es Salaam naar Lusaka. Daardoor lopen in Zephyr twee treinreizen door elkaar. De comfortabele reis door Tanzania en Zambia wordt voortdurend naast de Amerikaanse treinreis gelegd, waardoor verschillen in welvaart, infrastructuur en maatschappelijke verhoudingen zichtbaar worden.

De California Zephyr blijkt bovendien minder idyllisch dan de naam en de spectaculaire landschappen aanvankelijk doen vermoeden. Materiaal- en personeelstekorten, gebrekkige infrastructuur en vertragingen maken deel uit van de ervaring. Hulst kijkt daardoor niet alleen uit het treinraam, maar probeert te begrijpen wat de trein vertelt over het land waar hij doorheen rijdt. De trein wordt bijna een dwarsdoorsnede van Amerika: een land met enorme rijkdom, maar tegelijkertijd met duidelijke tekenen van achteruitgang en ongelijkheid.

Ook de klimaatverandering dringt zich tijdens de reis steeds nadrukkelijker op. De hitte, lage waterstanden en rook van bosbranden maken het moeilijk om het landschap uitsluitend als een indrukwekkend decor te bekijken. De schoonheid van het Amerikaanse westen krijgt daardoor een ongemakkelijke tegenhanger. Hulst ziet niet alleen wat er is, maar ook wat er mogelijk verloren gaat.

Daarbij is Zephyr nadrukkelijk meer dan een reisverslag. Hulst gebruikt de trein als aanleiding voor beschouwingen over Amerika, klimaat, ongelijkheid en de wereld vóór en na corona. Zelfs zijn eigen positie blijft daarbij niet buiten beeld. De comfortabele reis van een Europese reiziger die zich zorgen maakt over klimaatverandering roept immers ook de vraag op hoe banaal zulke zorgen zijn wanneer je zelf voor een vliegreis naar Amerika hebt gekozen.

Juist daar ligt ook een kleine zwakte van het boek. De neiging van Hulst om de concrete reis voortdurend te verbinden met grotere maatschappelijke problemen kan soms zwaarder wegen dan de treinreis zelf. Wie vooral een sfeervol reisverhaal verwacht, krijgt geregeld een beschouwende schrijver tegenover zich. De landschappen en ontmoetingen zijn er, maar ze dienen vaak als opstap naar een bredere gedachte.

Toch werkt die combinatie uiteindelijk overtuigend. De treinreis geeft Hulst een natuurlijke structuur waarbinnen hij kan observeren, vergelijken en nadenken. De California Zephyr wordt zo niet alleen een vervoermiddel, maar een bewegend observatiepunt van waaruit een schrijver probeert te begrijpen hoe een land ervoor staat.

Zephyr is een klein boek — 80 pagina’s — maar het onderwerp is aanzienlijk groter. Hulst schrijft over een treinreis door Amerika, maar onderweg gaat het steeds meer over de wereld waarin die trein rijdt en over de toekomst die achter het landschap zichtbaar wordt. Het resultaat is een reisverhaal waarin het uitzicht uit het treinraam voortdurend aanleiding geeft om verder te kijken.