Alkibiades

Alkibiades van Ilja Leonard Pfeijffer presenteert zich zonder enige bescheidenheid als de enige die in staat is orde te scheppen in een onoverzichtelijke wirwar van gebeurtenissen. Hij claimt het overzicht dat anderen ontberen en rechtvaardigt daarmee zowel zijn vertelling als zijn handelen. Vanuit die overtuiging ontrolt hij een uitvoerig betoog waarin hij zijn motieven, beslissingen en gesprekken minutieus reconstrueert. Oude dialogen worden uitgebreid opgevoerd, waaronder zijn gesprekken met Socrates, die hij al vroeg in zijn relaas opvoert als moreel en filosofisch ijkpunt.

Wat volgt is een zelfverdediging die bol staat van stilistische bravoure en intellectuele ambitie. Politieke beschouwingen, beschavingskritiek en reflecties op democratie worden afgewisseld met levendige taferelen uit het dagelijkse leven in verschillende machtscentra van de oudheid. In die combinatie verschijnt Alkibiades als een flamboyante figuur die de democratische orde niet zozeer beschermt, maar haar bewust op scherp zet — in de hoop zichzelf later als onmisbare redder te kunnen profileren.

Via deze historische stem richt Pfeijffer zich nadrukkelijk tot het heden. De roman fungeert als waarschuwing: hoe weerbaar is een democratie wanneer kortetermijndenken, opportunisme en opiniepeilingen het politieke debat domineren? Door het Athene van toen te spiegelen aan onze eigen tijd legt Pfeijffer bloot hoe kwetsbaar dit bestuursmodel is, maar ook waarom het blijft verleiden. Daarbij laat hij Alkibiades schitteren met snijdende oneliners en paradoxale wijsheden die blijven hangen, soms met een ironische ondertoon die niet te missen is.

De eruditie waarmee Pfeijffer dit alles onderbouwt, is ronduit indrukwekkend. Het uitgebreide notenapparaat verraadt een diepgravende kennis van antieke bronnen en dwingt bewondering af. Ook stilistisch ademt de roman de klassieke wereld: de taal is rijk, plechtig en doordrenkt van retorische finesse. Tegelijkertijd maakt juist die ambitie het boek zwaar op de hand. Niet elk militair verslag weet te boeien en de omvang vraagt om uithoudingsvermogen van de lezer.

Alkibiades zelf blijft daarbij op afstand. Hij presenteert zich als briljant strateeg en politiek wonderkind, maar zelfreflectie laat hij grotendeels achterwege. Ijdelheid, bravoure en zelfverzekerdheid voeren de boventoon. Gaandeweg bekroop mij een vertrouwd gevoel uit mijn schooltijd: ook toen ging mijn voorkeur uit naar de menselijke twijfel en innerlijke conflicten van tragische helden, eerder dan naar de zelfverheerlijking van historische grootheden. Deze Alkibiades wekt bewondering, maar geen genegenheid. Uiteindelijk blijft een dubbel gevoel hangen: intellectueel is de roman overweldigend, emotioneel laat hij de lezer op afstand staan.

Recensie: Tom Hiebrandt

← overzicht – De luimen van de Leeuw – Grand-hotel Europa