Alles voor de reis
Toen in 2023 het leven van Ellen Jens uitdoofde, liet zij een spoor na dat zich niet liet vangen in één verhaal of één naam. Twee mannen namen publiek afscheid, ieder vanuit een ander verleden, ieder met een eigen taal voor verlies. Uit die breuklijn is een boek ontstaan dat zich weliswaar als roman vermomt, maar zich gedraagt als een biecht: Alles voor de reis van Adriaan van Dis. De fictie fungeert hier vooral als sluier, daaronder klopt een hart dat rauw en ongeremd hoorbaar blijft.
De verteller – een man met een publieke stem en een verleden in de letteren – waakt bij het bed van zijn stervende geliefde. Terwijl haar lichaam zich langzaam terugtrekt uit de wereld, ontvouwt zich hun gezamenlijke geschiedenis. Niet chronologisch, maar in beweging: langs routes die ze aflegden, bestemmingen die lonkten, plekken die nooit werden bereikt. Reizen worden geheugensteuntjes, pogingen om de tijd te vertragen. Hun verbintenis was nooit eenvoudig of exclusief; er was altijd een derde contour aan de rand van het beeld. De geliefde hield vast aan haar autonomie, koos voor omwegen en schuilplaatsen, voor een leven dat zich niet liet reduceren tot één waarheid. Geheimhouding werd een vorm van zorg.
Wat dit boek zo indringend maakt, is de nabijheid. De lezer staat soms zo dicht op de huid dat het bijna ongemakkelijk wordt. Van Dis schrijft niet om te verhullen, maar om vast te houden. Zoals Connie Palmen ooit haar liefde vereeuwigde door niets te sparen, zo weigert ook hij de scherpe kanten weg te vijlen. In woorden krijgt een relatie die in het leven deels verborgen bleef alsnog bestaansrecht. De dood opent een ruimte waarin gedeeld mag worden wat eerder slechts fluisterde.
De ik-figuur probeert geen afstand te creëren tot zijn maker; de stem blijft herkenbaar, onontkoombaar persoonlijk. Gaandeweg wordt duidelijk hoe diep de invloed van deze vrouw reikte. Zij bood hem niet alleen een vorm van thuiskomen binnen een relatie die niet vanzelfsprekend was, maar leerde hem ook omgaan met zichtbaarheid en roem. Met haar durfde hij terug te kijken naar wat hem gevormd en verwond had. Zelfs een grimmige verbeelding rond de schilder Francis Bacon – een icoon van pijn en ontluistering – blijkt uiteindelijk een sleutel tot het verleden. Waar geweld en angst ooit de toon zetten, ontdekte hij via haar iets anders: tederheid als tegenkracht. Een stille scène in de duinen, zonder uitleg of uitlegger, zegt daarin meer dan welke analyse ook.
Voor wie van Dis’ werk volgt, is het een waardevolle toevoeging, voor wie het nog moet ontdekken, een intieme kennismaking met een schrijver die zijn meest kwetsbare waarheid niet langer afschermt.
Recensie: Eva Bloem – Vandaele
Submit your review | |
Een prachtige, fijnzinnige recensie die recht doet aan de kwetsbaarheid van Alles voor de reis. Met veel oog voor nuance en nabijheid laat Eva Bloem zien hoe van Dis rouw, liefde en herinnering verweeft tot iets dat even ongemakkelijk als ontroerend is. Een tekst die uitnodigt om het boek langzaam en aandachtig te lezen. Pieter – Pretoria, Zuid-Afrika.