Averechts
Walter van den Broecks postuum gepubliceerde roman Averechts is een verontrustend en tegelijkertijd fascinerend verhaal dat zich afspeelt in een nabije toekomst, waarin de realiteit op losse schroeven komt te staan. We volgen Viktor, een IT-er bij het Meteorologisch en Seismografisch Instituut, zijn vrouw Sandra, een aspirant-romanschrijfster, en hun jonge dochter Mietje, terwijl hun leven langzaam maar zeker ontrafelt.
De setting is een cruciale speler in dit verhaal. Een niet aflatende hittegolf teistert het land, waardoor de bevolking murw en geïrriteerd raakt. Het Meteorologisch Instituut, waar Viktor werkt, faalt op pijnlijke wijze in haar pogingen om accurate weersvoorspellingen te doen, wat het gevoel van onbehagen en onzekerheid alleen maar vergroot. Alsof dat nog niet genoeg is, worden de nachten opgeschrikt door onverklaarbaar, oorverdovend lawaai, een sinistere symfonie die de reeds gespannen sfeer verder ondergraaft.
De mysterieuze aardbeving, die weliswaar geen fysieke schade aanricht, maar wereldwijd wordt gevoeld, fungeert als een katalysator voor de gebeurtenissen die volgen. Het is een seismische verschuiving die niet alleen de aarde, maar ook de fundamenten van de werkelijkheid zelf doet beven.
Te midden van deze groeiende chaos introduceert van den Broeck een reeks excentrieke en memorabele personages. Viktors collega, de eigenzinnige seismoloog Omer Balfoort, is een bijzonder boeiende figuur. Met zijn onorthodoxe theorieën en profetische uitspraken werpt hij een schaduw van twijfel over de gangbare wetenschappelijke verklaringen. Balfoort fungeert als een soort Cassandra, wiens waarschuwingen worden genegeerd tot het te laat is.
Terwijl de wetenschappelijke gemeenschap worstelt met de onverklaarbare gebeurtenissen, lijkt de bevolking juist een opleving te ervaren. Een vernieuwde vitaliteit en een ongebruikelijk sterk libido grijpen om zich heen, alsof de mensen instinctief proberen het leven te vieren voordat het te laat is. Deze collectieve roes staat in schril contrast met de verwarring en angst die Viktor en Sandra ervaren.
De overheid, zoals te verwachten, probeert de situatie te controleren met vage en ondoeltreffende maatregelen. Het is onduidelijk welk probleem ze precies proberen op te lossen, wat het gevoel van incompetentie en machteloosheid alleen maar versterkt. De bureaucratische reactie op de crisis is een subtiele kritiek op de manier waarop instituties omgaan met onvoorziene en onbegrijpelijke gebeurtenissen.
De persoonlijke worsteling van Viktor en Sandra vormt de emotionele kern van het verhaal. Wanneer Mietjes gezondheid begint te verslechteren en Sandra vreemde symptomen vertoont, wordt Viktor gedwongen om radicale maatregelen te nemen. Hij besluit om een ‘averechtse’ aanpak te volgen, een poging om de logica van de gebeurtenissen om te keren en zo een oplossing te vinden.
De titel van het boek, Averechts, is veelzeggend. Het suggereert dat de oplossing niet gevonden kan worden door de traditionele paden te bewandelen, maar juist door de tegenovergestelde richting in te slaan. Als Omer Balfoort gelijk heeft, dan ligt de weg voorwaarts niet vóór ons, maar achter ons. Dit idee van een omgekeerde causaliteit is een centraal thema in het boek en dwingt de lezer om de eigen aannames over tijd en realiteit in twijfel te trekken.
Van den Broeck weet op meesterlijke wijze de spanning op te bouwen. De dreiging is constant aanwezig, maar de bron ervan blijft ongrijpbaar. De lezer wordt meegezogen in een maalstroom van onzekerheid en paranoia, waarbij de grens tussen realiteit en fictie steeds vager wordt. De suggestie dat fictie werkelijkheid kan worden, of andersom, is een angstaanjagend en fascinerend concept.
Averechts is een complexe en gelaagde roman die de lezer uitdaagt om na te denken over de aard van de werkelijkheid, de grenzen van de wetenschap en de souplesse van de menselijke geest. Het is een verontrustend, maar uiteindelijk ook hoopvol verhaal over de veerkracht van de mens in het aangezicht van het immense onbekende. De roman is een aanrader voor lezers die houden van intellectuele uitdagingen en die bereid zijn om zich te laten meevoeren naar een wereld waarin alles mogelijk is, zelfs het ondenkbare. Het boek laat je achter met een onbehaaglijk gevoel, maar ook met de prikkelende vraag: wat als?
Recensie: Elke Haenen
← overzicht – Meisjes van krijt
Submit your review | |
Na het overlijden van Walter van den Broeck begin februari 2024 werd tussen zijn papieren een onbekende tekst aangetroffen: een kort prozawerk dat hij niet meer had kunnen afronden of publiceren. Dankzij de inzet van zijn oudste zoon Stefan – zelf actief als auteur en vertaler – verscheen Averechts enkele maanden later alsnog.
Het resultaat mag er zijn. De novelle laat zich lezen als een speelse toekomstvertelling, al lijkt dat genre op het eerste gezicht moeilijk te verenigen met de zwaarte die dystopie vaak kenmerkt. Van den Broeck weet die spanning echter productief te maken. Met een lichte toets onderzoekt hij wat er zou gebeuren als onze vertrouwde omgang met tijd wordt ontregeld en zelfs omgekeerd.
Centraal staat Victor, werkzaam bij een meteorologisch instituut. Wanneer een ongebruikelijke aardbeving zich wereldwijd manifesteert, wordt al snel duidelijk dat er meer aan de hand is dan een natuurverschijnsel. De oorzaak blijkt te liggen in een fundamentele verschuiving van de tijd zelf, met bizarre en ontregelende gevolgen. Onderweg verweeft de auteur ideeën uit de kosmologie, zoals theorieën over het ontstaan en de expansie van het universum, in het verhaal.
In hoeverre het manuscript al voltooid was en welke ingrepen Stefan van den Broeck eventueel heeft gedaan, blijft buiten beeld. Maar dat is uiteindelijk van ondergeschikt belang. Als postuum verschenen werk voegt deze novelle zich zonder moeite in het indrukwekkende literaire nalatenschap van Walter van den Broeck. Het is een waardige afsluiter van een leven dat in het teken van de letteren stond.
Schitterend boek, we weigeren soms te geloven dat zoiets wel eens écht zou kunnen gebeuren. We zijn op niks voorbereid...