De aanraking

In De aanraking kiest Guillaume Van der Stighelen voor een vorm van literatuur die op het eerste gezicht bijna bescheiden lijkt, maar die gaandeweg een opmerkelijke diepte ontvouwt. Het is een roman die nauwelijks leunt op plot of dramatische wendingen, en die toch voortdurend onder spanning staat. Wat Van der Stighelen onderzoekt is een uiterst kwetsbaar gebied: de band tussen een moeder en haar zoon, een relatie waarin liefde, schuld, teleurstelling en hoop in een precair evenwicht verkeren.

Het verhaal begint vanuit een toestand van verlies. De vader van het gezin is overleden na een lange ziekte en heeft euthanasie gekregen. Die dood is echter geen afsluiting maar een ontwrichting. Op zijn sterfbed heeft hij bovendien een geheim prijsgegeven: een minnares, een verborgen leven dat het gezin achteraf in een nieuw licht plaatst. Voor de moeder betekent dit dat niet alleen haar echtgenoot verdwenen is, maar ook het vertrouwde verhaal van hun huwelijk. Wat achterblijft is een vorm van existentiële vervreemding. Het huis, de herinneringen, zelfs het moederschap krijgen plots een andere kleur.

De twee oudste kinderen hebben hun leven elders opgebouwd, ver weg van het ouderlijke huis en de emotionele implosie die zich daar voltrekt. Zij vertegenwoordigen het succesvolle, rationele traject dat een gezin hoopt te zien bij zijn kinderen. Maar het centrum van de roman ligt bij de jongste zoon, die in stilte opnieuw in zijn heroïneverslaving is teruggevallen. Hij is een figuur die zich in een grijs gebied bevindt: hij verlangt niet naar de dood, maar het leven heeft voor hem ook zijn betekenis verloren.

Van der Stighelen beschrijft deze verhouding met een opmerkelijke fijnzinnigheid. Hij vermijdt de melodramatische valkuil die bij een thema als verslaving en rouw voortdurend op de loer ligt. In plaats daarvan bouwt hij zijn roman op uit kleine verschuivingen, gesprekken die net niet plaatsvinden, blikken die iets suggereren wat niet wordt uitgesproken. De emotionele explosie waar het gezin na het overlijden van de vader naartoe beweegt, ontvouwt zich niet in een enkel moment maar in een reeks breekbare confrontaties.

Wat de roman opvallend maakt, is de manier waarop beide perspectieven worden gehoord. De moeder is geen heilige figuur van onvoorwaardelijke opoffering; zij is iemand die zich gekwetst, verraden en verloren voelt. Tegelijk wordt ook de zoon niet gereduceerd tot zijn verslaving. Van der Stighelen geeft hem een innerlijke stem die scherp en eerlijk is. De lezer ziet de wanhoop, maar ook het verlangen naar contact dat achter zijn destructieve gedrag schuilgaat. Daardoor ontstaat een complex portret van twee mensen die elkaar liefhebben en tegelijk nauwelijks weten hoe ze elkaar nog kunnen bereiken.

De stijl van de roman is opvallend sober. Van der Stighelen schrijft in korte, beheerste passages waarin elke zin lijkt te zijn teruggebracht tot zijn essentie. Het boek maakt bovendien gebruik van een typografische vormgeving die de thematiek versterkt: veel witruimte, pagina’s waarop stilte bijna tastbaar wordt. Die leegte is geen esthetisch experiment, maar een integraal onderdeel van het verhaal. Ze verbeeldt de afstand tussen moeder en zoon, de woorden die niet gezegd worden, de ruimte waarin verdriet en herinnering blijven hangen.

Ook de illustraties, uitgevoerd in zachte tinten, sluiten aan bij deze ingetogen sfeer. Ze fungeren minder als visuele begeleiding dan als verlengstuk van de emotionele toon van het boek. Samen met de sobere tekst creëren ze een leeservaring die traag en aandachtig is. De roman dwingt de lezer bijna om stil te staan bij de fragiliteit van menselijke relaties.

Wat uiteindelijk uit De aanraking naar voren komt, is een verhaal over toenadering. Niet de spectaculaire verzoening die in veel familieromans wordt opgevoerd, maar een aarzelende beweging van twee mensen die elkaar opnieuw proberen te begrijpen. De moeder blijft vasthouden aan haar liefde voor haar zoon, zelfs wanneer die liefde voortdurend op de proef wordt gesteld. De zoon probeert op zijn beurt, vaak onhandig en halfslachtig, een vorm van contact te herstellen.

De titel van de roman krijgt daardoor een bijna symbolische betekenis. Een aanraking is iets kleins, iets vluchtigs, maar ook iets wat een diep menselijk verlangen uitdrukt: het verlangen om door een ander gezien en erkend te worden. In Van der Stighelen’s roman is die aanraking zowel letterlijk als emotioneel. Het is het moment waarop twee schuchtere zielen, ondanks alles wat hen uit elkaar drijft, toch even de afstand overbruggen.

Daarin schuilt de stille kracht van het boek. De aanraking is geen roman die de lezer overweldigt met dramatische gebeurtenissen. Het is een werk dat zijn betekenis vindt in nuance, stilte en menselijke kwetsbaarheid. Juist door die terughoudendheid ontstaat een ontroerend portret van verlies, moederliefde en de moeizame weg naar verzoening — een roman die bewijst dat literatuur soms het meest indringend is wanneer ze het zachtst spreekt.

Recensie: Jos Vermeeren

← overzicht – Meisjes van krijt