De helaasheid der dingen

De helaasheid der dingen van Dimitri Verhulst wordt vaak omschreven als een tragikomische roman over een marginaal Vlaams gezin vol drank, chaos en mislukkingen. Dat klopt, maar het verklaart niet waarom het boek zo blijft nazinderen. Onder alle vulgariteit en humor schuilt namelijk een veel pijnlijker verhaal: een roman over de angst om te worden wie je omgeving al voor jou heeft beslist.

De jonge Dimitri groeit op tussen mannen die drinken alsof het een levensbeschouwing is. Zijn ooms en vader leven luidruchtig, impulsief en vaak zelfdestructief. Er wordt gezopen, geschreeuwd, gefaald en opgeschept. Op het eerste gezicht levert dat groteske scènes op die bijna folkloristisch aandoen.

Maar Verhulst is slimmer dan folklore.

Want hoe grappig de roman soms ook is, overal voel je de dreiging van stilstand. De volwassenen in De helaasheid der dingen lijken gevangen in een wereld waarin toekomst nauwelijks bestaat. Hun leven beweegt in cirkels van cafés, schulden, vernederingen en kortstondige euforie. Achter hun lawaai schuilt een diep fatalisme.

En precies daar wordt het boek aangrijpend.

De jonge Dimitri kijkt tegelijk met liefde, schaamte en angst naar de mannen rondom hem. Hij begrijpt hun warmte, hun humor en hun kameraadschap, maar ziet ook hoe uitzichtloos hun bestaan geworden is. De roman gaat daardoor niet alleen over armoede, maar over overerving — over de angst dat levens zich blijven herhalen van generatie op generatie.

Verhulst schrijft zonder medelijden en juist daarom werkt het. Hij romantiseert de marginaliteit niet, maar kijkt er ook niet neerbuigend op neer. Zijn stijl beweegt voortdurend tussen poëzie en platheid, tussen tederheid en vulgariteit. Een zin kan eerst rauw grappig zijn en een alinea later onverwacht melancholisch worden.

Dat maakt De helaasheid der dingen veel complexer dan de verfilming of de reputatie van “zuiproman” soms doet vermoeden. Achter de anekdotes schuilt een scherpe observatie over klasse en culturele gevangenschap. Sommige mensen erven geen vermogen of netwerk, maar chaos. Geen toekomstbeeld, maar een sfeer van mislukking die zo vertrouwd geworden is dat niemand ze nog echt in vraag stelt.

Misschien blijft het boek daarom zo herkenbaar voor zoveel Vlaamse lezers. Niet omdat iedereen zich letterlijk herkent in het gezin van Verhulst, maar omdat de roman iets blootlegt wat diep in de Vlaamse cultuur zit: de vreemde combinatie van zelfspot, overlevingshumor en stil verdriet.

De helaasheid der dingen is uiteindelijk geen boek over drank.

Het is een boek over mensen die lachen om te vermijden dat ze moeten toegeven hoe weinig ontsnappingsroutes ze nog zien.

Recensie: Lieven Bertels

← overzicht – Een verwittigd man is niets waard