De jacht op de vos

Met De jacht op de vos schrijft Albert Ringelé geen klassieke oorlogsroman, maar een moreel geladen labyrint waarin schuld, waarheid en herinnering elkaar voortdurend kruisen. Het boek opent op 18 augustus 1914, in de chaos van de eerste oorlogsweken, en die datum werkt als een scharnier: wat volgt is geen lineair verhaal, maar een langzaam openvouwen van wat oorlog met mensen doet wanneer elke vaste grond onder hun voeten verdwijnt.

Ringelé kiest niet voor de grote strategische lijnen van de Eerste Wereldoorlog. Hij zoomt in op een ogenschijnlijk geïsoleerd, bijna anekdotisch drama: Sint-Margriete-Houtem, waar meer dan duizend manschappen sneuvelen en een officier in koelen bloede wordt vermoord. Die moord is het duistere hart van de roman, maar Ringelé is te veel schrijver om er een eenvoudige whodunit van te maken. De vraag “wie?” is uiteindelijk minder belangrijk dan “wat doet dit weten – of zwijgen – met een mens?”

Vier infanteristen die zich ontfermen over een zwaargewonde batterijcommandant verlaten hun barricade: een daad van menselijkheid die in oorlogstijd al snel als lafheid of desertie wordt gelezen. Drie van hen verdwijnen later in de bossen van Zemst, en precies daar begint De jacht op de vos te doen wat de titel belooft: het opjagen van schaduwen, geruchten en vermoedens. Wanneer een jonge luitenant diezelfde nacht “schijnbaar uit het leven stapt”, sluipt de twijfel het verhaal binnen. Was het zelfmoord, of moord? En zo ja: door wie?

De figuur van de gendarmeriekapitein die de drie deserteurs verdenkt van moord, fungeert als de rationele tegenstem in een wereld die elk houvast verloren is. Maar Ringelé laat het onderzoek verzanden in de chaos van de gevechten – een slimme narratieve keuze die benadrukt hoe oorlog elke vorm van gerechtigheid opslokt. De waarheid raakt niet begraven door kwaadwilligheid, maar door lawaai, rook en tijdsdruk.

Centraal staat Reinaert Devos, de achterblijver. Hij wordt verhoord, maar niet ontmaskerd. Zijn lot vormt het morele zwaartepunt van de roman. Terwijl één deserteur de Hollandse grens bereikt, een tweede overloopt naar de vijand en de derde spoorloos verdwijnt, blijft Reinaert in het verhaal aanwezig – en daarmee ook de last van het weten. In Houtem wordt een naamloze dode begraven, in Zemst krijgt een luitenant een graf, en aan het IJzerfront onderscheidt Reinaert zich als soldaat. De buitenwereld ziet een held; de lezer kent de barst.

Ringelé schrijft met een sobere, bijna ingetogen stijl die perfect past bij zijn thematiek. Geen bombastische beschrijvingen van veldslagen, maar korte, scherpe observaties die blijven haken. De natuur – bossen, velden, rivieren – is nooit louter decor, maar een zwijgende getuige. Vooral de passages in Zemst ademen een beklemmende rust: alsof het landschap zelf weet wat er gebeurd is, maar weigert te spreken.

Wat De jacht op de vos bijzonder maakt, is dat het boek weigert een moreel oordeel op te dringen. Ringelé toont, suggereert, laat open. De waarheid bestaat, maar is niet bevrijdend. Integendeel: ze is een last die alleen gedragen kan worden door degene die haar kent. In die zin is Reinaert Devos een tragisch personage, niet omdat hij schuldig is in juridische zin, maar omdat hij veroordeeld is tot herinnering.

Recensie: Jos Vermeeren

← overzicht – Kil