De onuitspreekbare zonde

Jonas Roelens’ De onuitspreekbare zonde, is een bijzonder fascinerende en diepgaande duik in een vergeten hoofdstuk van de Europese geschiedenis, specifiek gericht op de vervolging van sodomie in de late middeleeuwen en de vroegmoderne periode, met een bijzondere focus op de Zuidelijke Nederlanden. Roelens ontrafelt een uiterst complex web van juridische, religieuze en sociale attitudes rond een thema dat zo gevoelig was dat de benoeming ervan al bijna als een misdaad werd beschouwd.

De term ‘sodomie’, afgeleid van de Bijbelse stad Sodom, diende in die tijd als een containerbegrip voor een breed scala aan seksuele handelingen die afweken van de norm. Het omvatte niet alleen seks tussen mannen, maar ook seks tussen vrouwen en andere seksuele activiteiten die niet gericht waren op voortplanting. Het was een ’tegennatuurlijke zonde’ en een vreselijk misdrijf, vaak bestraft met wrede en extreem barbaarse methoden.

Roelens’ onderzoek is des te indrukwekkender gezien de schaarste aan directe bronnen over dit onderwerp. De auteur heeft jarenlang doorgebracht in verschillende archieven, op zoek naar flarden informatie die samen een coherent beeld konden vormen. Het is een bewijs van zijn toewijding en vasthoudendheid dat hij erin is geslaagd om zoveel details te verzamelen over een onderwerp dat men actief probeerde te verbergen en te vergeten.

Het boek maakt gebruik van een breed gamma aan bronnen, waaronder juridische documenten, literaire werken, religieuze traktaten en artistieke representaties. Deze diverse bronnen geven niet alleen inzicht in de vervolging van sodomieten, maar werpen ook licht op de bredere maatschappelijke opvattingen over seksualiteit, gender en moraliteit in die tijd.

Roelens analyseert deze bronnen op een intelligente en genuanceerde manier, waardoor hij een rijk en zeer complex beeld schetst van de historische context.

Een van de meest interessante aspecten van Roelens’ onderzoek is zijn focus op de Zuidelijke Nederlanden. Hij toont aan dat er in deze regio meer sodomieten werden vervolgd dan in de rest van West-Europa in dezelfde periode. Dit roept de vraag op waarom de vervolging in de Zuidelijke Nederlanden zo intens was. Roelens onderzoekt verschillende mogelijke verklaringen, waaronder de invloed van de katholieke kerk, de politieke instabiliteit van de regio en de sociale spanningen die heersten in de steden.

Het boek werpt ook een kritische blik op de klassenjustitie die vaak een rol speelde bij de vervolging van sodomie. Roelens toont aan dat bepaalde groepen in de samenleving, zoals armen en de marginalen, vaker het slachtoffer werden van vervolging dan rijken en machtigen. Dit suggereert dat de vervolging van sodomie niet alleen een kwestie was van moraliteit, maar ook van sociale controle en machtspolitiek.

De onuitspreekbare zonde is niet alleen een academisch werk, maar ook een erg toegankelijk en boeiend boek dat een breed publiek zal aanspreken. Roelens schrijft helder en meeslepend, waardoor het verhaal tot leven komt. Hij schuwt de moeilijke vragen niet en presenteert zijn bevindingen op een eerlijke en objectieve manier. Het boek is een belangrijke bijdrage aan de geschiedenis van seksualiteit en gender, en het zal ongetwijfeld een belangrijke rol spelen in toekomstige discussies over dit onderwerp.

Bovendien is het boek relevant voor de huidige tijd. Hoewel de wetten tegen sodomie in de meeste westerse landen zijn afgeschaft, bestaat er nog steeds veel discriminatie en geweld tegen LGBTQ+-personen. Roelens’ boek herinnert ons eraan dat haat en intolerantie een lange geschiedenis hebben, en dat we waakzaam moeten blijven om te voorkomen dat deze gevoelens opnieuw de kop opsteken.

Recensie: Elke Haenen

← overzicht –  De heks van Gottem