Drift

In Drift onderzoekt Bregje Hofstede niet zozeer wat liefde is, maar wat taal met liefde doet. Al vroeg in de roman wordt duidelijk dat schrijven hier geen onschuldige handeling is. Woorden willen bewaren, fixeren, begrijpen — en precies daarin schuilt hun gevaar. Wat geschreven wordt, wordt stilgezet. Wat bedoeld is als toenadering kan omslaan in verstikking. Die spanning vormt de ruggengraat van deze roman, die zich langzaam ontvouwt als een elegie voor een relatie die alleen in de literatuur onsterfelijk mag zijn.

De opening van het boek plaatst de lezer onmiddellijk in een symbolisch landschap. Bekende liefdesfiguren uit de mythologie verschijnen niet als decoratie, maar als echo’s: verhalen waarin verlangen altijd grenst aan verlies. De roman maakt duidelijk dat liefdesgeschiedenissen zich zelden laten leven zonder vooraf al in andere verhalen te zijn vastgelegd. Alsof elke relatie onbewust probeert te beantwoorden aan een oeroude blauwdruk.

Het verhaal zelf is ogenschijnlijk eenvoudig. Een vrouw verlaat na tien jaar haar partner. Ze neemt nauwelijks spullen mee, behalve een rugzak vol schriftjes. Die notitieboeken bevatten haar innerlijke leven: observaties, angsten, pogingen tot betekenisgeving. Ze vormen haar geheugen, haar archief, haar bewijs. Ze hoopt dat ergens tussen die pagina’s een verklaring schuilt voor het mislukken van de relatie — of minstens voor haar eigen onvermogen om er volledig in aanwezig te zijn.

Schrijven blijkt voor deze hoofdpersoon zowel toevlucht als obstakel. Jarenlang heeft ze delen van zichzelf ondergebracht in woorden, alsof papier veiliger was dan nabijheid. In haar teksten zoekt ze naar verbanden tussen haar relatie met Luc — jeugdvriend, geliefde, huisgenoot — en de grote liefdesverhalen uit kunst en cultuur. Ze wil intensiteit, grootsheid, een bestaan dat resoneert met wat ze gelezen en gezien heeft. Het alledaagse alleen is niet genoeg.

Wat Hofstede knap doet, is een oud mythisch motief laten meeklinken zonder het expliciet te benoemen. De roman ademt de geest van de schepper die verliefd wordt op zijn eigen verbeelding. Liefde wordt hier niet alleen geleefd, maar ook gevormd, geboetseerd, herschapen in taal. En zoals altijd bij zulke scheppingsdrang rijst de vraag: wat gebeurt er met de echte ander, van vlees en bloed, wanneer hij wordt ingelijfd in een ideaal?

De schrijfsterfiguur in de roman — nadrukkelijk niet samen te laten vallen met de auteur zelf — offert iets op wat niet terug te halen is. Haar toewijding aan de taal staat haaks op de behoefte van haar geliefde aan directe aanwezigheid. Hij wil antwoorden, geruststelling, gedeelde gedachten. Zij aarzelt, denkt na, noteert. Waar hij stilte vreest, vindt zij ruimte.

Er is een schrijnende scène waarin hij haar telkens vraagt waar ze aan denkt. Het zijn eenvoudige vragen, maar ze leggen een kloof bloot. Haar antwoorden komen te laat of klinken onvolledig; zijn onzekerheid vult de leegte. Schrijven wordt haar uitweg, misschien zelfs haar verweer. Wat zij vastlegt, ervaart ze als een vorm van zorg voor de liefde — bijna religieus. Tegelijk weet ze hoe verraderlijk die zorg is. Taal kent haar eigen clichés, haar eigen erfgoed. Wie liefheeft in woorden, herhaalt altijd iets.

Die zelfreflectie maakt Drift meer dan een egodocument. Het boek is doordrenkt van wantrouwen tegenover de eigen impulsen. De vertelster weet dat haar verlangen naar een ‘groot verhaal’ haar blik kleurt, dat ze misschien eerder trouw is aan de literatuur dan aan de relatie waarin ze leeft. En toch kan ze niet anders. Kunst maken is hier geen keuze, maar een drift.

Als lezer laat de roman je niet onberoerd. Hofstedes beelden zijn scherp, soms onverwacht licht in een verder zwaar register. Ze weet relationele onzekerheid te vangen in zinnen die blijven hangen, die zich vastzetten in je eigen ervaringen. Het boek werkt na, sluipt je dagelijks leven binnen. Onvermijdelijk ga je jezelf vragen stellen: hoeveel van mij is werkelijk gedeeld? Wat hou ik achter? En wanneer wordt zelfbehoud afstand?

Tegelijkertijd is er ongemak. Want terwijl je leest, besef je dat deze roman alleen heeft kunnen bestaan door een verlies dat niet fictief is. De liefde in het boek is voorbij; wat resteert is een indrukwekkende literaire constructie. De lezer wint, de geliefde verliest. Misschien is dat de harde waarheid die Drift onder ogen ziet: dat sommige verhalen alleen verteld kunnen worden wanneer het leven zelf zwijgt.

Recensie: Anneke Boeswaard – Liereman

← overzicht – De hoed van tante Jeannot – Brussel