Een kleine geschiedenis van dronkenschap

Mark Forsyth staat bekend om zijn luchtige, etymologisch georiënteerde non-fictie, en in Een kleine geschiedenis van dronkenschap trekt hij deze stijl vrolijk door. Het boek is een bonte tocht door verschillende tijdperken en culturen, telkens met alcohol als verbindende factor. Forsyth laat zien hoe dronkenschap niet alleen een biologisch verschijnsel is, maar vooral een cultureel ritueel dat door de eeuwen heen verrassend uiteenlopende vormen heeft aangenomen. De toon is licht, geestig en toegankelijk, waardoor je moeiteloos wordt meegenomen van het oude Egypte naar het Amerikaanse verbodstijdperk.

Toch is diezelfde luchtigheid precies waar het boek soms struikelt. Forsyth kiest nadrukkelijk voor humor en anekdotes, en dat werkt meestal verfrissend. Maar geregeld merk je dat hij historische complexiteit ondergeschikt maakt aan een pakkende punchline. Zijn beschrijvingen van rituelen en feesten zijn kleurrijk, maar niet altijd even genuanceerd. Culturen worden soms neergezet als curiositeiten, waarbij de vraag naar achterliggende sociale en politieke structuren wat te makkelijk wordt afgedaan. Wie op zoek is naar een diepgravende, academische geschiedenis van alcoholgebruik, zal hier dus niet helemaal aan zijn trekken komen.

Dat gezegd hebbende, de kracht van het boek ligt in de soepele verteltrant en het vermogen om patronen zichtbaar te maken. Forsyth benadrukt dat dronkenschap vaak een gereguleerde vorm van ontregeling is: een gecontroleerde chaos waarin mensen tijdelijk mogen ontsnappen aan sociale normen. Of het nu gaat om Mesopotamische drinkgelagen of middeleeuwse bierfeesten, telkens toont hij hoe dronkenschap een sociale functie vervult, van gemeenschapsbinding tot machtsvertoon. Deze centrale gedachte geeft het boek een coherente rode draad, al had hij die op sommige punten sterker analytisch kunnen uitwerken.

De humor is soms scherp, soms flauw, maar vrijwel altijd onderhoudend. Forsyth schrijft met hoorbaar plezier, en dat werkt aanstekelijk. Zijn observaties over menselijke tegenstrijdigheden — hoe we alcohol verheerlijken en veroordelen tegelijk — leveren enkele van de leukste passages op. Ook weet hij historische en hedendaagse gewoonten slim naast elkaar te leggen, wat af en toe leidt tot verrassende inzichten over hoe weinig de mens in duizenden jaren eigenlijk veranderd is.

Waar het boek vooral tekortschiet, is in de balans tussen anekdote en duiding. De overvloed aan vermakelijke feitjes zorgt voor een lekker tempo, maar laat weinig ruimte voor diepere reflectie op thema’s als verslaving, genderrollen of koloniale alcoholpolitiek. Forsyth kiest duidelijk voor een vrolijke geschiedenis, niet voor een kritische. Dat is op zichzelf geen probleem, maar het maakt het boek minder veelzijdig dan het onderwerp verdient.

Per saldo is Een kleine geschiedenis van dronkenschap een sprankelende, vlot geschreven en licht ondeugende reis door de dronken historie van de mensheid. Het is geen zwaarwegend standaardwerk, maar wel een boek dat je met plezier uitleest — en misschien met een glimlach weglegt. Een ideale keuze voor wie houdt van toegankelijke cultuurgeschiedenis met een flinke scheut humor.

Recensie: Esther Verelst

← overzicht – De wereld rond in 50 landen