La superba

La superba is een roman die zichzelf voortdurend uitbreidt. Wat begint als een boek over Genua groeit uit tot een complexe meditatie over migratie, verlangen, identiteit, fictie en de verleidelijke leugen van een beter leven elders. Ilja Leonard Pfeijffer schrijft hier geen klassieke stadsroman, maar een overdadig en zelfbewust literair labyrint waarin de stad tegelijk decor, personage, metafoor en spiegel wordt.

Genua — La superba, de hoogmoedige — domineert het boek volledig. Pfeijffer beschrijft de stad niet toeristisch of nostalgisch, maar als een organisch, chaotisch en soms bijna hallucinerend geheel van stegen, havens, bordelen, paleizen, migrantenwijken en verborgen pleinen. De stad lijkt voortdurend van gedaante te veranderen. Wie denkt haar te begrijpen, verdwaalt meteen opnieuw. Dat gevoel van desoriëntatie vormt de kern van de roman. Niet alleen de personages raken verloren in Genua, maar ook de lezer.

Centraal staat een schrijver die opvallend veel op Pfeijffer zelf lijkt: ironisch, intellectueel, zelfbewust en voortdurend reflecterend op zijn eigen positie. Hij observeert de stad, ontmoet migranten, prostituees, aristocraten en buitenstaanders, en probeert tegelijk een roman over die wereld te schrijven. Daardoor wordt La superba ook een boek over de onmogelijkheid van representatie. Hoe beschrijf je een stad die zich aan elke definitie onttrekt? Hoe vertel je een verhaal over migratie zonder clichés? En hoe onderscheidt de schrijver zich nog van de fantasten en fabulanten die hij observeert?

De grote thematische kracht van de roman ligt in de manier waarop ze migratie behandelt. Pfeijffer schrijft niet alleen over vluchtelingen of economische migranten, maar over een veel fundamenteler menselijk verlangen: de hoop dat ergens anders een beter leven mogelijk is. Dat verlangen verbindt Senegalese straatverkopers met Europese intellectuelen, prostituees met aristocraten, avonturiers met schrijvers. Iedereen in La Superba leeft op een bepaalde manier van ficties over elders.

Wat het boek bijzonder maakt, is dat Pfeijffer die illusie tegelijk begrijpt en ontmaskert. Hij toont hoe noodzakelijk zulke fantasieën zijn om te kunnen blijven leven, maar ook hoe destructief ze kunnen worden. De stad Genua functioneert daarbij als een machine van projecties. Mensen komen erheen om zichzelf opnieuw uit te vinden en ontdekken uiteindelijk vaak alleen een nieuwe vorm van verlorenheid.

Stilistisch is La superba typisch Pfeijffer: exuberant, intelligent en nadrukkelijk literair. De roman bulkt van lange zinnen, uitweidingen, ironische opmerkingen, filosofische reflecties en stilistische bravoure. Soms balanceert het boek bewust op de grens van overdaad. Voor sommige lezers zal dat vermoeiend zijn, maar precies die oververzadiging lijkt deel van het project. Pfeijffer wil niet dat de lezer comfortabel consumeert; hij wil een stad creëren waarin men verdwaalt.

Onder die stilistische rijkdom schuilt echter een opmerkelijke ernst. Achter de ironie en de intellectuele spelletjes ligt een diepe melancholie. Veel personages in La superba leven in een toestand van permanente ontworteling. Ze proberen betekenis, liefde of identiteit te vinden in een wereld waarin alles vloeibaar geworden is. Het tragische liefdesverhaal dat door de roman loopt, versterkt dat gevoel van existentiële instabiliteit.

Interessant is ook hoe metafictioneel het boek wordt. La superba gaat niet alleen over migratie en verlangen, maar ook over het schrijven zelf. Pfeijffer onderzoekt voortdurend de verhouding tussen werkelijkheid en literatuur. De roman reflecteert op zijn eigen constructie en stelt impliciet de vraag of elke schrijver niet uiteindelijk ook een handelaar in illusies is.

Binnen de hedendaagse Nederlandstalige literatuur neemt La superba een bijzondere plaats in omdat het tegelijk ambitieus en levendig blijft. Veel grote ideeënromans verstarren in intellectualisme, maar Pfeijffer behoudt voortdurend zintuiglijkheid, humor en narratieve energie. Zijn Genua ruikt, beweegt, zweet en ademt. Daardoor blijft het boek ondanks zijn omvang opmerkelijk lichamelijk.

Meer dan een stadsroman of liefdesroman is La superba uiteindelijk een boek over menselijke verdwaling. Niet alleen geografisch, maar existentieel. Pfeijffer toont een wereld waarin mensen voortdurend onderweg zijn naar een leven dat misschien helemaal niet bestaat — en waarin juist dat verlangen hen menselijk maakt.

Recensie: Elif Aydin

← overzicht – De luimen van de leeuw