Onstilbaar

Een roman over zorg en sterven, ergens in een afgelegen dorp — je verwacht ingetogen symboliek en een handvol herkenbare emoties. Maar Onstilbaar van Małgorzata Lebda trekt die verwachting langzaam uit elkaar. Dit boek wil niet troosten. Het wil dat je blijft kijken, ook wanneer dat eigenlijk niet meer prettig is.

Het opzet is ogenschijnlijk eenvoudig: twee vrouwen keren terug naar het dorp Maj om voor hun stervende grootmoeder Róża te zorgen. Rond hen een huis dat uit elkaar valt, een grootvader die blijft herstellen wat niet meer te redden lijkt, en een landschap dat tegelijk leeft en rot. Op de achtergrond: het constante, mechanische geluid van een slachthuis en de dreiging van een verschuivende aarde. Het zijn geen details, maar signalen — alles hier beweegt richting einde, zelfs wanneer het nog ademt.

Wat dit boek onderscheidt, is de manier waarop Lebda schrijft. Haar taal is spaarzaam, maar zintuiglijk geladen. Geen uitweidingen, geen verklaringen — eerder fragmenten die zich opstapelen tot een beklemmend geheel. Ze schrijft alsof elk woord gewogen moet worden, alsof overdaad hier een vorm van verraad zou zijn. Dat geeft de roman een bijna fysieke intensiteit: je leest niet alleen, je voelt. En soms wil je dat gevoel even wegduwen.

Onder die sobere stijl liggen enkele hardnekkige thema’s. Eerst is er zorg — niet als warm gebaar, maar als dagelijkse arbeid, soms liefdevol, soms uitgeput. Zorg die welhaast zinloos lijkt, omdat ze geen oplossing biedt, alleen uitstel. Daarnaast is er de dood, niet als dramatisch eindpunt maar als iets dat langzaam binnensijpelt. In lichamen, in huizen, in landschappen. Alles lijkt hier sterfelijk, zelfs de natuur, die tegelijk idyllisch en macaber wordt opgevoerd. En tenslotte is er een vorm van onverzadigbaarheid — een verlangen naar leven dat juist sterker wordt naarmate het einde dichterbij komt. Alsof alles nog één keer intens moet worden ervaren, voordat het verdwijnt.

Lebda weigert om dit alles te verpakken in een geruststellend narratief. Er is geen catharsis, geen duidelijk moment van afronding. Wat je krijgt, is een opeenstapeling van scènes die blijven nazinderen. Het boek beweegt traag, maar nooit vrijblijvend. Het vraagt aandacht, en vooral: overgave.

Onstilbaar is niet voor wie een verhaal zoekt dat netjes sluit. Het is voor lezers die bereid zijn om in die tussenruimte te blijven hangen — tussen leven en verdwijnen, tussen zorg en machteloosheid.

Recensie: Elke Haenen

← overzicht – Monsterzicht