Reinaard
Formaat: Hardcover Auteur: Tom Lanoye Genre: fictie Uitgeverij: Prometheus Gepubliceerd: 2025 Pagina's: 328 Taal: nederlands ISBN: 9789044653090 Gewicht: 748 Grootte: 177mm x 232mm Tags: fictie | Prometheus | Tom LanoyeTom Lanoye, een meester in het moderniseren van klassiekers, waagt zich nu aan een herwerking van Van den vos Reynaerde met ReinAard. Lanoye, die al eerder Goethe, Shakespeare en Euripides onder handen nam, toont met deze keuze een fascinatie voor de middeleeuwse schelmenroman, een verhaal dat hij wil ontdoen van zijn latere, gecastreerde imago.
Lanoye’s ambitie is helder: hij wil Reynaert terugbrengen naar zijn oorspronkelijke, subversieve essentie. Weg met de brave deugniet die Reynaertbier aanprijst, en welkom terug de meedogenloze manipulator. Hij wil komaf maken met de travestie van het origineel en de vos rehabiliteren. In plaats van een plekje in de zoetsappige wereld van Disney, ziet Lanoye meer verwantschap met de Soprano’s en de Peaky Blinders. Het is een interessante invalshoek, die de potentie heeft om het verhaal een nieuwe, relevante lading te geven.
De thematiek van macht, status, geld en geweld staat centraal in Lanoye’s interpretatie. ReinAard is geen onschuldig slachtoffer van omstandigheden, maar een actief deelnemer aan het corrupte spel. Hij geeft toe aan de verleidingen en geniet ervan, een eerlijkheid die hem onderscheidt van zijn schijnheilige mededieren. In Lanoye’s visie is ReinAards bedrog en mishandeling niet gratuit, maar eerder een verdiende loon voor de hypocrisie van de andere personages.
Echter, de vraag is of Lanoye erin slaagt om deze ambitieuze doelstellingen volledig te realiseren. Hoewel de thematiek ongetwijfeld raakvlakken heeft met de moderne tijd, voelt de vergelijking met de Soprano’s en Peaky Blinders soms wat geforceerd aan. Het is een interessante gedachte, maar de uitwerking ervan in het verhaal is niet altijd even overtuigend.
Een ander punt van kritiek is de complexiteit van de taal. Lanoye staat bekend om zijn virtuoze taalgebruik, maar in ReinAard neigt hij soms naar overdaad. De vele archaïsmen en ingewikkelde zinsconstructies maken het verhaal niet altijd even toegankelijk. Hoewel dit wellicht bedoeld is om de sfeer van de middeleeuwen te evoceren, kan het de lezer ook vervreemden van het verhaal. Hierdoor is het soms moeilijk om de essentie van het verhaal te vatten. De complexiteit van de taal staat soms in de weg van de boodschap die Lanoye wil overbrengen.
Desalniettemin is ReinAard een boeiende en prikkelende herwerking van een klassiek verhaal. Lanoye daagt de lezer uit om na te denken over de morele complexiteit van Reynaert en zijn mededieren, en over de relevantie van het verhaal voor de moderne tijd. De thematiek van machtsmisbruik, corruptie en hypocrisie is immers nog steeds actueel.
Lanoye verdient lof voor zijn ambitie en zijn poging om Reynaert te ontdoen van zijn gecastreerde imago. Hoewel de uitwerking niet altijd even overtuigend is, is ReinAard een waardevolle bijdrage aan de herinterpretatie van klassieke verhalen. Het is een boek dat stof tot nadenken geeft en de lezer uitdaagt om zijn eigen morele kompas te bevragen. Ondanks de complexiteit van de taal en de soms geforceerde vergelijkingen met moderne bendes, is ReinAard een boek dat de moeite waard is om te lezen. Het is een bewijs van Lanoye’s talent en zijn vermogen om klassieke verhalen op een vernieuwende manier te interpreteren.
Submit your review | |
Lanoye is zelf een schelm dus dit gaat hem uitermate goed af 🙂
Wie zich vandaag nog waagt aan Van den vos Reynaerde doet dat zelden uit antiquarische plicht. Het dierenepos uit de dertiende eeuw is geen stoffig monument, maar een bijtend pamflet avant la lettre: een tekst die macht wantrouwt, moraal ondergraaft en hypocrisie genadeloos ontleedt. Dat Tom Lanoye zich precies over dit werk heeft ontfermd, is dan ook geen toeval. Zijn bewerking leest niet als een eerbiedige herlezing, maar als een provocerende voortzetting van een eeuwenoude daad van literaire ongehoorzaamheid.
Lang vóór Cervantes zijn dolende ridder losliet op de wereld, had de Middelnederlandse auteur van Reynaerde al begrepen dat satire het scherpst snijdt wanneer zij zich vermomt. Dieren kregen menselijke trekken, maar behielden net genoeg afstand om de spot ondraaglijk herkenbaar te maken. Lanoye begrijpt dat mechanisme tot in de vezels. Zijn Reinaard is geen museumstuk, maar een eigentijdse entiteit: brutaal, schaamteloos, intellectueel superieur en moreel volstrekt onbetrouwbaar.
Wat deze bewerking bijzonder maakt, is niet alleen de trouw aan het narratieve geraamte van het origineel, maar vooral de radicale herinterpretatie van de taal. Lanoye componeert zijn tekst uit een onwaarschijnlijke maar uiterst muzikale mengeling van archaïsch Vlaams, straattaal, Engels en Latijnse vervormingen. Het resultaat is geen pastiche, maar een levend idioom dat even ontregelend werkt als de vos zelf. De taal wordt een wapen, een valstrik, een lachspiegel waarin niemand ongeschonden blijft.
Centraal staat uiteraard Reinaard, de eeuwige buitenstaander die weigert zich te onderwerpen aan welke orde dan ook. Hij is schuldig aan alles en aan niets tegelijk. Zijn misdaden zijn grotesk, zijn verklaringen briljant. Rond hem verzamelt zich een hof dat zichzelf moreel superieur waant, maar bij nader inzien even corrupt, laf of wellustig blijkt als de beklaagde. De rechtszaak die het verhaal opent, is minder een zoektocht naar gerechtigheid dan een toneelstuk waarin iedereen zijn eigenbelang verdedigt.
Lanoye laat de dieren één voor één opdraven als karikaturen van menselijke zwakheid. De gulzige beer, de opportunistische kater, de angstige haas, de rancuneuze wolf: het zijn geen subtiele portretten, maar doelbewust uitvergrote figuren die functioneren als morele alarmbellen. Wat in de middeleeuwen al herkenbaar was, blijkt vandaag nauwelijks minder actueel. Macht blijft zichzelf legitimeren, slachtofferschap blijft een vorm van kapitaal en rechtspraak een spel van retoriek.
Wie het oorspronkelijke epos ooit las op schoolbanken, herinnert zich wellicht de lichte gêne waarmee sommige passages gepaard gingen. Seksueel geweld, bedrog en blasfemie werden verpakt in dierlijke allegorieën, maar waren nooit werkelijk onschuldig. Lanoye haalt die sluier resoluut weg. Zijn tekst is expliciet, grof, soms ronduit choquerend. Niet uit effectbejag, maar omdat beschaving volgens hem vaak niets meer is dan een dun laagje vernis. Door dat weg te krabben, toont hij de rauwe kern van menselijke driften.
Opmerkelijk is hoe consequent Lanoye de verantwoordelijkheid bij de lezer legt. Er is geen moreel kompas dat ons bij de hand neemt, geen geruststellende stem die orde schept. Reinaard ontsnapt niet omdat hij onschuldig is, maar omdat hij slimmer is dan de rest. Dat ongemak is precies de kracht van deze bewerking. Ze weigert troost en nodigt uit tot zelfonderzoek.
In een tijd waarin satire vaak wordt getemd door ironie of relativering, durft Lanoye opnieuw onbeschaamd te overdrijven. Zijn Reinaard is een spiegel die vervormt, maar niet liegt. Acht eeuwen na het ontstaan van het verhaal blijkt de vos nog altijd springlevend. Misschien omdat hij ons eraan herinnert dat beschaving een fragiel contract is — en dat wie het spel van de macht werkelijk begrijpt, zelden de meest deugdzame speler is.
Tom Lanoyes Reinaard is geen bewerking in de klassieke zin van het woord, maar een confrontatie. Met het verleden, met de taal en vooral met onszelf. Dat maakt dit boek niet alleen relevant, maar noodzakelijk.