Van daarboven zie je de zee

In Van daarboven zie je de zee weeft Julen Gabiria een ingetogen maar indringende roman over een bewogen decennium in Europa, waarin oorlog, fascisme en ballingschap het dagelijks leven bepalen. Het verhaal speelt zich voornamelijk af in Baskenland en Toscane tussen 1933 en 1943, maar de echte hoofdpersoon is niet één individu: het is het gewone volk, dat probeert waardigheid en hoop te bewaren in tijden van onderdrukking.

Centraal staat Roman Alberdi, die we leren kennen als kind tijdens de Ronde van Baskenland in 1935. Zijn toevallige ontmoeting met de legendarische Italiaanse wielrenner Gino Bartali, en vooral de ruzie met zijn vader die eraan voorafgaat, vormen het begin van een levenslange bewondering. Wielrennen is in deze roman meer dan sport: het wordt een symbool van verzet, doorzettingsvermogen en morele standvastigheid. De wielrenners zijn de helden van het volk, figuren die even boven de dagelijkse ellende uitstijgen.

Wanneer Roman, zoals duizenden andere Baskische kinderen, naar Frankrijk wordt gestuurd om te ontsnappen aan de Spaanse Burgeroorlog, krijgt het verhaal een scherp historisch gewicht. De tweede ontmoeting met Bartali – ditmaal tijdens de Tour de France, wanneer Bartali hem al rijdend een bidon water aanreikt – is klein en groots tegelijk. Het is een kort moment van menselijkheid dat diepe sporen nalaat en Romans verdere leven richting geeft. Jaren later leidt die indruk hem zelfs naar Italië, naar Ponte a Ema, op zoek naar zijn idool en misschien ook naar houvast.

Gabiria’s stijl is dromerig en soms licht surrealistisch. De roman is caleidoscopisch opgebouwd: verschillende plaatsen, tijden en perspectieven schuiven langs elkaar zonder dat het verhaal zijn samenhang verliest. Op de achtergrond klinkt voortdurend het verzet tegen onrecht, niet luid en heroïsch, maar stil en vasthoudend. Juist die terughoudendheid maakt het boek krachtig.

Van daarboven zie je de zee is geen klassieke historische roman vol grote veldslagen of politieke verklaringen. Het is een poëtisch en menselijk verhaal over herinnering, bewondering en morele keuzes in donkere tijden. Julen Gabiria laat zien hoe kleine gebaren – een bidon water, een koers op de achtergrond – een leven kunnen tekenen en hoe hoop soms schuilt in de meest alledaagse helden.

Recensie: Jos Vermeeren

← overzicht – Het graf van de wever – Het huis van de tijd – De wijsheid van een eiland