Wat ik nog kwijt wil
Wat ik nog kwijt wil. is een uitdagend, meeslepend en soms confronterend boek dat de lezer een blik gunt op meer dan een halve eeuw politieke geschiedenis. Het werkt tegelijk als persoonlijke getuigenis, historisch overzicht en scherpe analyse van een tijdperk dat nog altijd nazindert in de wereldpolitiek van vandaag. De ontmoetingen tussen Willy Claes – voormalig Belgisch minister van Buitenlandse Zaken en voormalig secretaris-generaal van de NAVO – en Rik Van Cauwelaert – jarenlang het journalistieke geweten van Knack en vandaag gevierde columnist – vormen de ruggengraat van het boek. Hun gesprekken zijn openhartig, erudiet en vaak verrassend verhelderend.
Wat meteen opvalt, is de toon: niets van de formele diplomatieke afstand die men van een voormalige NAVO-topman zou verwachten, maar een ontspannen en toch doordachte dialoog tussen twee mannen die elkaar al decennia kennen en respecteren. Claes’ bereidheid om zonder omwegen terug te blikken op cruciale momenten uit zijn loopbaan, geeft de conversaties een bijzondere authenticiteit. Van Cauwelaert fungeert daarbij als een scherpzinnige, soms uitdagende gesprekspartner: iemand die niet enkel vragen stelt, maar doorprikt, nuanceert, en context biedt. Die dynamiek maakt het boek levendig – het leest nooit als een stenografisch verslag, maar als een intellectueel steekspel waarin beiden elkaar hoger tillen.
Inhoudelijk bestrijkt het boek een indrukwekkende waaier van historische gebeurtenissen: de val van de Berlijnse Muur, de implosie van de Sovjet-Unie, de bloedige oorlogen in ex-Joegoslavië, en natuurlijk de Agusta-affaire die Claes’ politieke carrière abrupt tot een einde bracht. Die thematische spreiding maakt het werk relevant voor iedereen die inzicht wil krijgen in de turbulentie van de late twintigste eeuw én de fundamenten van de geopolitiek die vandaag de krantenkoppen beheerst.
Het hoofdstuk over de val van de Muur en het einde van de Koude Oorlog behoort tot de sterkste passages. Claes, die vanop de eerste rij getuige was van deze geopolitieke herschikking, deelt observaties die je zelden in handboeken terugvindt. Hij beschrijft niet alleen de internationale diplomatie, maar ook de sfeer van euforie, onzekerheid en machtsvacuüm waarmee Europa worstelde. Van Cauwelaert weet die herinneringen telkens stevig te verankeren in het politieke en maatschappelijke klimaat van toen, waardoor de lezer een helder, gelaagd beeld krijgt van een cruciaal moment in de wereldgeschiedenis.
Ook de hoofdstukken over de oorlog in Joegoslavië zijn bijzonder beklijvend. Claes’ relaas over de traagheid van de internationale gemeenschap, de interne spanningen binnen de NAVO en de tragische menselijke tol van het conflict, maken duidelijk hoe complex en frustrerend internationale besluitvorming vaak is. Hier toont het boek zijn echte waarde: het biedt geen gladgestreken verhaal, maar een weergave van machtspolitiek die moeizaam, ambivalent en soms pijnlijk onvolmaakt is.
Onvermijdelijk komt ook de Agusta-affaire aan bod. Claes bespreekt het schandaal voorzichtig maar niet ontwijkend. Hij verdedigt zijn positie, plaatst de gebeurtenissen in hun politieke context en gaat de moeilijke vragen van Van Cauwelaert niet uit de weg. Voor wie de affaire enkel kent via krantenkoppen, biedt dit hoofdstuk een zeldzame inkijk in de complexiteit van politieke verantwoordelijkheid, perceptie en juridische realiteit.
Het meest actueel zijn de gesprekken over de opkomst van nieuwe wereldleiders zoals Poetin, Xi Jinping en Trump. Hier komen Claes’ internationale ervaring en Van Cauwelaerts analytische scherpte volledig tot hun recht. Hun analyse van de groeiende assertiviteit van autoritaire regimes, de uitholling van multilaterale instellingen en de fragiliteit van de democratie is zowel verontrustend als bijzonder relevant. Ze tonen aan hoe gebeurtenissen uit de jaren ’90 en begin jaren 2000 rechtstreeks doorwerken in de geopolitieke breuklijnen van vandaag.
Stilistisch weet het boek een mooie balans te vinden tussen toegankelijke vertelling en inhoudelijke diepgang. Het is geen droge historische reconstructie, maar een conversatie die intellectueel prikkelt zonder elitair te worden. De persoonlijke toon maakt het bovendien meeslepend: Claes’ bescheidenheid, soms melancholie, maar ook trots, zorgen voor een menselijke onderlaag die het geheel warmte geeft.
Toch is het geen hagiografie. Van Cauwelaert spaart zijn gesprekspartner niet wanneer dat nodig is, en het boek wordt sterker door die eerlijkheid. Het is precies die dubbelheid – sympathie zonder volgzaamheid, respect zonder idolatrie – die deze gesprekken geloofwaardig en boeiend maakt.
Recensie: Elke Haenen
Submit your review | |
Dit boek ontvouwt zich als een lange gedachtewisseling tussen twee mannen die de politieke werkelijkheid van binnenuit kennen. In vijf diepgravende gesprekken gidst journalist Rik Van Cauwelaert zijn gesprekspartner, Willy Claes, door herinneringen, analyses en reflecties. Van Cauwelaert fungeert daarbij als de scherpe, soms prikkelende ondervrager, Claes neemt de tijd om te antwoorden, wikt zijn woorden en plaatst gebeurtenissen in een ruim historisch en moreel kader. Het resultaat is geen nostalgisch terugblikken, maar een geconcentreerde poging om verleden en heden met elkaar te verbinden.
De periode die hier wordt opgeroepen, is allesbehalve comfortabel. Het boek weigert om pijnlijke episodes te verzachten of glad te strijken. Claes was zowel in de Belgische politiek als op het hoogste niveau van de NAVO een centrale figuur en tegelijk een ooggetuige met een uitzonderlijke positie. Die dubbele rol – betrokken én reflecterend – bepaalt de toon van het relaas. De tekst volgt geen strakke tijdslijn, maar beweegt zich vrij tussen decennia, alsof herinneringen en inzichten elkaar oproepen zonder zich iets aan te trekken van chronologie. Zo komen grote momenten uit de nationale en internationale geschiedenis voorbij, soms licht en anekdotisch, dan weer zwaar en onontkoombaar. Een losse herinnering aan een benevelde politicus kan moeiteloos overgaan in een scherpe beschouwing over de oorlogen in het voormalige Joegoslavië of de genocide in Rwanda.
Bijzonder indringend zijn de passages over Claes’ tijd als secretaris-generaal van de NAVO. Vanuit die functie beleefde hij beslissende scharniermomenten in de internationale politiek, en hij kijkt er nu met de afstand van de jaren op terug. Die terugblik mondt geregeld uit in reflecties over het heden: de machtsverhoudingen in een wereld waarin figuren als Trump, Poetin en Xi Jinping het toneel bepalen. Na de vijf gesprekken volgt nog een afzonderlijke tekst van Claes zelf, waarin hij de actuele geopolitieke situatie analyseert. Dat deze beschouwing werd afgerond in augustus 2025 onderstreept hoezeer dit boek in het nu verankerd is.
Voor wie jonger is of minder vertrouwd met de Belgische politieke geschiedenis, is enige context wellicht nodig. Claes, geboren in 1938, bekleedde doorheen zijn lange loopbaan zowat alle sleutelposities: partijvoorzitter van de socialistische partij, minister van Economische Zaken en van Buitenlandse Zaken, vicepremier en uiteindelijk NAVO-secretaris-generaal in het midden van de jaren negentig. Het gesprek opent met die laatste episode en met zijn vrijwillig aftreden na de schaduw die het Agusta-schandaal wierp. Hoewel Claes zijn betrokkenheid ontkende, koos hij ervoor om, als onderwerp van publieke controverse, zijn functie neer te leggen – een beslissing die hij hier zonder omwegen bespreekt.
Het boek veronderstelt bij de lezer een zekere vertrouwdheid met namen en gebeurtenissen. Belgische politieke zwaargewichten uit de jaren zeventig en tachtig duiken op zonder uitgebreide toelichting, net als internationale spelers die het wereldtoneel van de late twintigste eeuw bepaalden. Niet alles wordt uitgelegd, veel blijft impliciet. Dat maakt het lezen veeleisend, maar ook rijk. Voor wie de tijd en de personages kent, ontvouwt zich een gelaagd en herkenbaar verhaal.
Wat vooral bijblijft, is de helderheid en betrokkenheid waarmee Claes zich uitspreekt over hedendaagse kwesties. Dit is geen verbitterde terugblik van iemand die zijn loopbaan zag ontsporen, maar het weloverwogen spreken van een man die zijn verleden onder ogen heeft gezien en verwerkt. Zijn oordeel is scherp, zijn geheugen rijk, zijn netwerk van bronnen nog steeds indrukwekkend. Het zogenoemde “ultieme gesprek” uit de ondertitel voelt daardoor allesbehalve definitief of zwaarmoedig aan. Integendeel: het boek ademt intellectuele nieuwsgierigheid en een blijvende drang om de wereld te begrijpen.
Het is op zijn minst toch eigenaardig dat politici en topsporters pas openhartig durven spreken als er geen geld, macht of prestige meer te verliezen is...