Er was een tijd -lang geleden- waarin uitgeverijen boeken publiceerden die ruzie, hetze en commotie veroorzaakten. Boeken die lezers kwaad maakten, critici verdeelden of simpelweg niet netjes pasten binnen het culturele klimaat van hun tijd. Vandaag lijkt een groot deel van de literaire wereld vooral bezig met beheersbaarheid. Alles moet relevant zijn, maar niet té confronterend. Persoonlijk, maar toch herkenbaar. Kritisch, zolang het verkoopbaar blijft.

Waarschijnlijk is dat de échte crisis van de boekenwereld: niet ontlezing, maar culturele zelfhypnose.

Een sector die zichzelf blijft vertellen dat literatuur springlevend is omdat er festivals, interviews, podcasts en prijzen bestaan. Terwijl steeds meer boeken aanvoelen alsof ze geschreven zijn binnen perfect afgebakende veiligheidslijnen. Alsof elk manuscript eerst getest wordt op sociale aanvaardbaarheid vóór iemand nog nadenkt over stijl, gevaar of noodzaak.

Culturele zelfhypnose ontstaat wanneer een wereld zo verliefd wordt op haar eigen spiegelbeeld dat ze niet meer merkt hoe voorspelbaar ze geworden is. Dat zie je vandaag overal in de literaire sector. Uitgeverijen spreken graag over urgentie, diversiteit en maatschappelijke relevantie, maar opvallend weinig boeken lijken nog werkelijk ontregelend te mogen zijn. Alles moet bespreekbaar blijven. Verteerbaar. Correct gekaderd.

Zelfs rebellie lijkt al te vaak vooraf goedgekeurd.

En natuurlijk verschijnen er nog sterke boeken. Maar steeds vaker krijgt de lezer het gevoel dat de sector vooral boeken produceert die tonen dat men cultureel aan de juiste kant staat. Literatuur als moreel kompas.

Misschien verklaart dat waarom zoveel hedendaagse romans onmiddellijk weer uit het collectieve geheugen verdwijnen. Niet omdat lezers dommer geworden zijn, maar omdat veilige boeken zelden blijven rondspoken in een samenleving.

Echte literatuur bevestigt haar tijd niet voortdurend. Ze verstoort haar. Dat verschil lijken veel uitgeverijen langzaam vergeten te zijn.