De polemiek verdwijnt

Er was een tijd waarin schrijvers er intens van genoten elkaar publiekelijk aan te vallen, onder verbaal vuur te nemen of grofweg te vernederen. Halve en soms hele afrekeningen waren het, je reinste vendetta. Romans werden neergesabeld in vlammende recensies, auteurs beschuldigden elkaar van intellectuele leegte, cafés zaten vol galspuwende literaire ego’s en sommige polemieken sleepten decennialang aan. De Vlaamse en Nederlandse literatuurwereld was vaak kleinzielig, rancuneus en ijdel — maar ook springlevend.

Vandaag lijkt die wereld opvallend rustiger geworden. Professioneler ook. Schrijvers verschijnen in podcasts, geven keurige interviews en formuleren kritiek meestal voorzichtig genoeg om sociaal aanvaardbaar te blijven. Dat is ongetwijfeld aangenamer, maar soms bekruipt je ook het gevoel dat de literaire wereld iets verloren heeft samen met al dat gekrakeel tussen auteurs.

Want achter veel van die conflicten zat meer dan ego alleen. Er werd gevochten over stijl, ambitie, engagement, commercie en de vraag wat literatuur eigenlijk moest zijn. Schrijvers namen ideeën persoonlijk omdat boeken nog persoonlijk leken te wegen.

Misschien was de literaire wereld vroeger niet beter, maar wel minder glad.

Dat voel je wanneer je oude interviews of polemieken leest. Hugo Claus, Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans of Gerard Reve probeerden niet voortdurend sympathiek over te komen. Ze wilden gelijk krijgen, imponeren, provoceren of iemand onderuit halen. Soms was dat kinderachtig. Soms ronduit arrogant. Maar het gaf literatuur ook een zekere intensiteit. Alsof er werkelijk iets op het spel stond.

Vandaag lijkt de culturele wereld vaker georganiseerd rond zichtbaarheid, netwerken en beheersbare meningen. Minder conflict betekent natuurlijk niet automatisch minder kwaliteit. Maar een cultuur die nooit meer botst, begint soms ook haar scherpte te verliezen.

Misschien hoeven schrijvers elkaar niet opnieuw publiekelijk in de haren te vliegen, maar een beetje meer risico, temperament en intellectuele wrijving zou de literatuurwereld waarschijnlijk niet schaden.