Een slechte film wordt zonder pardon afgemaakt. Twee sterren, vernietigende columns, compilaties op YouTube over alles wat fout liep. Niemand lijkt daar een probleem mee te hebben. Integendeel: scherpe filmkritiek wordt vaak gezien als een teken van sérieux.

Maar in de boekenwereld gebeurt iets merkwaardigs. Middelmatige romans krijgen zelden een echt negatieve bespreking. Ze krijgen nuance. Begrip. Context. Respectvolle voorzichtigheid. Alsof een criticus zich eerst moet verontschuldigen voor hij durft te zeggen dat een boek gewoon niet goed is.

Veel recensies lezen vandaag als diplomatieke oefeningen. Een roman kan slecht geschreven zijn, voorspelbaar, inhoudelijk leeg of stilistisch futloos, en toch eindigt de bespreking vaak met een vriendelijke buiging richting de auteur. Alsof literaire kritiek vooral geen schade mag veroorzaken.

Misschien komt het omdat de boekenwereld klein is. Auteurs, uitgevers, recensenten en festivalorganisatoren bewegen zich allemaal in dezelfde kleine kring. Misschien ook omdat literatuur zichzelf graag ziet als een moreel verheven kunstvorm, waar hard oordelen al snel onbeschaafd lijkt.

Maar echte kritiek is geen gebrek aan respect. Het tegenovergestelde zelfs. Kunst serieus nemen betekent ook durven zeggen wanneer iets niet werkt.

Want als elke roman “interessant”, “gelaagd” of “belangrijk” is, verliest kritiek uiteindelijk elke betekenis.